Eva Rún Snorradóttir

„Efnið mitt eru eldri konur“, játar nafnlausa sögukona skáldsögunnar Eldri kvenna á fyrstu blaðsíðunni; „það sem gerir mig heila, fyllir mig krafti, lífi, fær mig til að engjast um af fráhvörfum og þráhyggju, lemja, slá, fær mig til að steypa mér í glötun.“ 

Hver kafli sögunnar sem á eftir fylgir er helgaður einni eða fleiri konum og sambandi sögukonunnar við þær. Þetta eru vinnufélagar, kunningjar, þjálfarar eða ástkonur hennar og samböndin við þær grundvallast öll á óviðráðanlegri þrá sögukonunnar í garð eldri kvenna. Viðfang þeirrar þrár er þó ef til vill nokkuð flóknara en titill sögunnar gefur til kynna. 

Eftir því sem líður á söguna byggist smám saman upp mynd af lífi sögukonunnar frá fimm ára aldri og fram að fertugu. Konurnar sem heltaka hug hennar á mismunandi skeiðum lífs hennar eru iðulega í forgrunni textans. Það er aðeins í bakgrunni textans sem glittir í grunneiningar þess sem mætti kalla eðlilegt líf, langtímasambönd, barneignir og meira að segja nokkuð metnaðarfullan starfsframa. Sjónbeining textans tekur þannig mið af þráhyggjuhugsunum sögukonunnar, og hinsegir jafnframt hefðbundnar frásagnir af lífshlaupi kvenna.

Það þarf ekki að lesa mikið á milli línanna til að komast að þeirri niðurstöðu að rót vanda sögukonunnar sé tengslarof hennar við foreldra sína í æsku. Samband hennar við móður sína er áberandi eyða í frásögninni en hún elst upp hjá móðursystur sinni sem er undir eftirliti Barnaverndar, stundar stífa áfengisneyslu og situr á tímabilum í fangelsi en er þó „mun skárri en mamma hennar“, eins og barnið heyrir aðra fullorðna segja. 

Eftir því sem frásagnirnar færast nær samtímanum kemur þó í ljós að sjálfsvinna og einlægur vilji til að standa sig dugir ekki alltaf til. Löngu eftir að hún áttar sig á eigin vanda og hvaða hegðunarmynstur hún þurfi að forðast til að halda sönsum heldur sögukonan áfram að fara villur vegar. Höfnun, sekt og skömm er það sem hún þekkir best og það sem hún sækir í þegar í harðbakkann slær.

Þessu mótsagnakennda ástandi er í ofanálag miðlað í blekkjandi léttum dúr þegar sögukonan segir af krókóttum förum sínum á lífsbrautinni. Á endanum verður launfyndinn textinn tortryggilegur. Er auðmjúkt sjálfsháð sögukonunnar leið til að skapa nánd við lesandann eða aðferð til að halda honum í öruggri fjarlægð? Þótt frásögnin beri skýr merki um vilja til sjálfsvinnu,  geymir hún einnig ýmsar vísbendingar um að sögukonan noti sömu „sjálfsvinnu-verkfæri“ til að viðhalda eigin vanda. 

Eldri konur er saga af jaðrinum. Jaðarsetning aðalpersónunnar felst þó hvorki í samkynhneigð hennar né stéttastöðu, þótt hvort tveggja leggi sitt á vogarskálarnar, heldur skömminni sem hún lifir með og varnar henni aðgangi að nánd og heilbrigðum tilfinningasamböndum. Aum sjálfsvirðing sögukonunnar storkar áreiðanleika frásagnarinnar og beinir athyglinni að bilinu milli sögunnar sem við segjum af okkur sjálfum, og sögunni sem blasir við öðrum. Útkoman er sundlandi stúdía á því hvernig auðmýking og reisn vega salt innra með manneskjunni.

Eva Rún Snorradóttir (f. 1982) er rithöfundur, ljóðskáld og sviðslistakona sem hefur vakið mikla athygli á síðasta áratug fyrir tilraunakennd verk sem flest fjalla um gömul sár og eru uppgjör við erfið mál. Rauður þráður í höfundarverki hennar er hinseginleiki í breiðum skilningi, eða jafnvel vandkvæði þess að lifa í „hafsjó eðlileikans“, eins og það er orðað í einni af sögum hennar. Eva Rún gaf út sína fyrstu ljóðabók 2013 og hefur síðan sent frá sér tvær ljóðabækur í viðbót, þrjú prósaverk, auk þess að skrifa og leikstýra verkum fyrir svið og útvarp.