Milja Sarkola

Min psykiater („Geðlæknirinn minn“) er skáldsaga sem erfitt er að leggja frá sér – kímið, harmrænt og stórhættulegt ferðalag milli ólíkra vídda í meðvitund sögumannsins: athugana, minnis, löngunar og blygðunarlauss frávarps.

„Ég fór að hitta geðlækninn minn í annað skipti.“ Svo hljóðar fyrsta setning bókarinnar. Sögumaðurinn er tæplega fimmtugt leikskáld og tveggja barna móðir sem er skilin við hina mömmu barnanna og á í sambandi við lögfræðinginn Evu. Hún upplifir starf sitt sem merkingarlaust og á í erfiðleikum í sambandinu. Hún hefur verið í veikindaleyfi í dálítinn tíma og segir: „Mig langar að líða betur. Mér líkar ekki við sjálfa mig.“

Tímar sögumannsins hjá geðlækninum eru kjarni frásagnarinnar en stærsti og dramatískasti hluti verksins á sér stað í hugarórum hennar um hann. Aftur og aftur sleppa hugsanir hennar út úr stofu læknisins og leiðast út í ítarlegan hugarburð um það hvernig hann sé heima hjá sér, hvernig konan hans sé, hvernig þau séu saman, hvernig þau borði kvöldmat með vinahjónunum Toffe og Bettinu. Á munúðarfullan hátt ímyndar hún sér samtöl þeirra um list, hvernig þau útbúi sósu með fínu hreindýrasteikinni og setji fram athugasemdir um sinn eigin borgaralega lífsstíl í hæfilega mikilli sjálfshæðni eða vörn.

Inni á milli tímanna hjá geðlækninum lifir hún sínu vanalega lífi ásamt makanum sem hún elskar og særir. Hún skipuleggur líka matarboð með vinahjónum þeirra, Monicu og Oliver. Í samtali gestgjafanna og gestanna um borgaralegt líf gegn sönnu lífi býr endurómur af hinu ímyndaða samtali við kvöldverðarborðið á heimili geðlæknisins, en hér er þó meira að veði – líf, ást, merking.

Annað þema verksins er sjálfsfyrirlitning sögumannsins, sett fram sem sársaukafullir fordómar gagnvart eigin samkynhneigð, eða sem efasemdir um virði eigin sjálfsmyndar og langana og um réttlætingu þeirra. Skáldsagan er stutt en rúmar mikla breidd, er bæði kímin og hrikaleg, opin og leyndardómsfull. Í henni býr hárbeitt aðstæðubundið grín með vitsmunalegum vangaveltum og ögrun, og hjartnæmu neyðarópi: „Mig hafði langað til að spyrja hann hvort hann skildi hversu djúp þjáning mín var, hvort hann kæmi auga á svo mikið sem vott af bjargræði fyrir mig.“

Sarkola tekst listavel upp við að skipta á milli hinna ólíku þátta frásagnarinnar – athugana, minninga, hugaróra – og flétta þeim saman. Lesandinn telur sig hafa stjórnina, vita hvað snúi upp og hvað niður, en spurningin er hvaða máli það skiptir þegar allt kemur til alls. Í fagurbókmenntum – líkt og á stofu geðlæknisins og sviði mannshugans – eru viðmiðin um sannleiksgildi af öðrum toga en í réttarsal eða við samningaborð.

Milja Sarkola (f. 1975) er margverðlaunaður handritshöfundur og leikstjóri. Fyrsta skáldsaga hennar, Mitt kapital, kom út árið 2020. Sarkola er tvítyngd og skrifar bækur sínar bæði á finnsku og sænsku.