Thomas Boberg

Í Insula eftir Thomas Boberg kannar höfundur ystu mörk bæði landfræðilegra og bókmenntalegra hræringa. Þetta er skáldsaga um líf sem er lifað hér og nú. Um það að finna leiðina að tungumáli sem getur lýst því sem sögumaður bókarinnar hefur upplifað og yfirfæra það á „raunveruleika skrifanna og skáldskaparins“, eins og segir á einum stað. Eirðarlaus prósi bókarinnar er oft þjappaður saman í ljóðrænar, stuttar setningar sem hoppa á staðnum, óþreyjufullar eftir því að halda áfram. Þetta eru ferðabókmenntir um það að ferðast ekki. Prósinn nálgast skáldskap, athafnar sig handan hans og dvelur oft við hið ljóðræna í textanum, eins og Arne Melberg bókmenntafræðiprófessor skrifaði eitt sinn um þessa bókmenntagrein.

Insula hverfist um hið kyrra og hið nálæga: um litla og nafnlausa danska eyju með færri en 500 íbúa, en líka um tilraun fjölskyldu til að setjast að og fóta sig í foraði sem er heillandi og frústrerandi í senn. Við fylgjumst með rithöfundinum Thomasi, Rebeccu konu hans og syni þeirra Hugo er þau flytja úr búseturéttaríbúð í Kaupmannahöfn í hús á eynni með úr sér vöxnum garði. Fjölskyldan vonast til að geta búið sér nýtt líf en rekur sig brátt á þá tilvistarlegu og áþreifanlegu óreiðu sem einkennir tilveruna á eynni – allt frá ferjusamgöngum til stormasamrar skólagöngu sonarins. Syndafall er gegnumgangandi þema allt frá upphafi frásagnarinnar og birtist meðal annars þegar sögumaður tínir peru af tré í einkaeigu og kallar yfir sig reiði eins af hinum svonefndu „barónum“ eyjarinnar. Fjölskyldan kemst fljótt að því að í stórborginni getur fólk sjálft verið í miðju eigin tilveru, en á eynni hverfist allt um eyjuna. Þar lifa þau í samfélagi þar sem fólk skiptist á hinu og þessu, þar sem hver og einn vex í eigin frásögn um sjálfan sig – til góðs eða ills.

„Hvað í veröldinni ætti maður að geta ort á lítilli eyju þar sem allt þarf að standa í stað?“ spyr sögumaður án þess að búast við svari – en líkt og skáldsagan sýnir rúmar kyrrstaðan sína eigin ljóðrænu og sveim sérstæðra, oft á tíðum hverfulla frásagna. Fjölbreytileika eyjarskeggjanna – allt frá pólsku ávaxtatínslufólki til innfæddra smábænda, stórbænda og hugsjónafólks – er lýst af forvitni sem gerir hversdagsleg atvik að efnivið í heimsbókmenntir. Gjöfulu fíkjutré og útflutningsmöguleikum marhálms er lýst samhliða eitruðum repjuökrum og einræðistilburðum barónanna. Eyjan er dropi sem hafið speglast í, eins og segir á einum stað í bókinni.

Skáldsagan stillir hinu nálæga upp andspænis því veraldarvana. Í henni er lýst útópískri draumsýn um einfaldara líf á landsbyggðinni en á sama tíma fangar hún, gegnum samtöl við soninn Hugo, hina naífu en jafnframt ljóðrænu heimssýn barnsins. Friðlaus prósi fléttast saman við munnmæli eyjunnar. Insula er stúdía í hinni mannlegu hringrás og lítið meistaraverk í norrænum bókmenntum síðari ára.

Thomas Boberg (f. 1960) er danskur verðlaunahöfundur. Hann hefur sent frá sér ríflega 40 verk þar sem hann kannar sjálfsmynd og samband manneskjunnar við heiminn gegnum ljóðlist, skáldsögur og ferðabækur.