Heilnæm og sjálfbær matvæli: Lykillinn að grænni framtíð
Dan Koivulaakso, Lise Walbom, Naoko Ishii, Carlos Augustin, Mattias Frumerie, Dr. Namukolo Covic and Lujain Alqodmani
Á COP28 í fyrra var hin sögulega yfirlýsing COP28 í Sameinuðu arabísku furstadæmunum um sjálfbæran landbúnað, viðnámsþolin matvælakerfi og aðgerðir í loftslagsmálum undirrituð af 160 löndum og studd af tveimur þjóðum til viðbótar. Þetta var í fyrsta sinn sem umbreyting matvælakerfa var opinberlega viðurkennd sem nauðsynlegur þáttur loftlagsaðgerða í tengslum við loftlagsviðræður.
Þrátt fyrir að umbreyting matvælakerfa hafi ekki verið lengi á dagskrá loftlagsviðræðna hefur norræna samstarfið verið í fararbroddi hvað varðar sjálfbær matvæli og matarræði svo áratugum skiptir. Norræna samstarfið hefur lengi staðið fyrir alþjóðlegum umræðum um leiðir í átt að heilnæmum og sjálfbærum matvælakerfum á COP-loftlagsráðstefnum Sameinuðu þjóðanna. Í ár leiddum við saman samstarfaðila og hagsmunaaðila hvaðanæva að úr heiminum til að kanna hvar heilbrigði, loftslag, mataræði og matvælaframleiðsla skarast. Á fimm áhugaverðum viðburðum var varpað ljósi á það hvernig umbreytingar á matvælakerfum eru grundvöllur árangursríkra aðgerða í loftlagsmálum.
Dan Koivulaakso, deildarstjóri yfir deild hagvaxtar og loftslagsmála hjá Norrænu ráðherranefndinni, lagði áherslu á mikilvægi viðburða sem þessa.
Viðburðir á við þessa, þar sem við ræðum saman og segjum frá reynslu okkar af mistökum, því sem vel hefur heppnast og áskorunum, gegna lykilhlutverki til að við náum árangri. Það er engin leið til að takmarka hnattræna hlýnun, jafnvel við 2°C, sem ekki felur í sér að umbreyta matvælakerfum okkar.
Koivulaakso tók þátt í mörgum viðburðanna og vakti athygli á hlutverki samstarfs og sameiginlegrar forystu þegar unnið er að breytingum.
Fjárfest í breytingum
Einnig var rætt um Norrænar næringarráðleggingar 2023, sem eru leiðbeinandi fyrir umbreytingu á norrænu mataræði og sem verið er að innleiða í næringarráðleggingum, skólamáltíðum og opinberum mötuneytum á Norðurlöndum.
Markus Hoffmann, sérfræðingur í sjálfbærum matvælum hjá Sambandi sænskra bænda, vakti athygli á fjárhagslegum álitaefnum. Það myndi kosta um fjóra milljarða sænskra króna að gera alla matvælaframleiðslu Svíþjóðar sjálfbæra – jafngildi um eins prósents heildarupphæðarinnar sem Svíar eyða í mat á hverju ári, sagði hann.
Auk þess fengum við forsmekkinn af EAT-Lancet Commission 2.0, skýrslu um heilnæm, sjálfbær og réttlát matvælakerfi sem kynnt verður á EAT Stockholm Food Forum í október 2025. Dr. Namukolo Covic, framkvæmdastjóri EAT-Lancet 2.0, sagði frá því hvernig neysla tiltekins matar fer langt umfram þolmörk plánetunnar, sem sýnir hve brýnt það er að umbreyta mataræði.
Við höfum ekki efni á því að halda áfram að borða svona. Við verðum að vera tilbúin til að breyta mataræði okkar.
The Cost of Inaction
Umbreytingu matvælakerfa fylgir kostnaður, en hann er ekkert í samanburði við kostnað þess að gera ekkert. Þetta varð ljóst eftir pallborðsumræður dagsins.
Á meðal hinna virtu gesta voru David Nabarro, meðstjórnandi Institute of Global Health Innovation hjá Imperial College London og áður sérstakur ráðgjafi Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun og loftlagsbreytingar. Þegar hann var spurður um umbreytingar á mataræði sagði Nabarro: „Kostnaður þess að borða eins og við borðum núna er stjarnfræðilegur. Þetta mataræði á þátt í um helmingi dauðsfalla og alvarlegra sjúkdóma í tekjuháum löndum. Við höfum ekki efni á því að halda áfram að borða svona. Við verðum að vera tilbúin til að breyta mataræði okkar.“
Umhverfisaðgerðasinninn Hindou Ibrahim sagði: „Á meðan við ræðum þessi vandamál tekst fólkið í Sahara á við hrikaleg flóð. Aðgangur að matvælum verður sífellt meiri áskorun í kjölfar loftslagsbreytinga.“
Að umbreyta matvælakerfum snýst ekki einungis um að takmarka losun – það snýst um líf, lífsviðurværi og menningu. Þetta snýst um fólk.
Viðburðir Norrænu ráðherranefndarinnar á degi matvælakerfa voru haldnir í samstarfi við samræmingarskrifstofu SÞ um matvælakerfi, EAT og Food and Land Use Coalition.
