Ný skýrsla fjallar um hvernig tilraunir í efnahagsstefnu geta bætt stefnumótun á Norðurlöndum
Nordic Economic Policy Review 2026 sýnir hvernig slembivaldar tilraunir eru notaðar á sífellt fleiri sviðum stefnumótunar, allt frá skattamálum og vinnumarkaði til menntamála og aðgerða í þágu barna og ungmenna. Að baki býr vaxandi þörf fyrir að vita hvað virkar í reynd.
Norrænt samstarf byggist á sameiginlegum gildum; trausti, gagnsæi og þeirri grundvallarreglu að ákvarðanir byggist á gagnreyndri þekkingu. Þetta er ómetanlegt við stefnumótun en stundum þarf meira til svo stjórnvöld nái raunverulegum árangri. Slembivaldar tilraunir hjálpa stefnumótendum að greina á milli þess sem þeir telja að muni virka og þess sem gerir það í raun.
Einstakar forsendur
Í skýrslunni eru nefnd dæmi um það hvernig norrænu löndin hafa nýtt sér slembivaldar tilraunir. Til að mynda hefur það verið reynt í Finnlandi að láta ákveðinn hóp barna hefja forskólanám einu ári fyrr og í Noregi stendur nú yfir tilraun þar sem tiltekinn hópur ungs fólks greiðir lægri skatta af launatekjum sínum.
Á Norðurlöndum eru einstakar forsendur til að framkvæma slíkar tilraunir; sterkar stofnanir, mikil gæði gagna og víðtæka sátt um gagnreynda stefnumótun. Á sama tíma krefjast tilraunir oft sérstakrar lagasetningar, siðferðislegs mats og pólitísks hugrekkis.
Greinarnar í Nordic Economic Policy Review 2026 sýna hvernig tilraunir eru hannaðar, framkvæmdar og nýttar í reynd. Þær ná yfir fjölbreytt svið stefnumótunar, skattamál, menntamál, vinnumarkað og aðgerðir í þágu barna, og varpa ljósi á ólíkar leiðir til lærdóms. Saman sýna greinarnar að tilraunir eru ekki tæknilegt viðfangsefni, heldur hagnýtt verkfæri til að þróa betri stefnu.
Það var Norræna rannsóknastofnunin um byggðaþróun, Nordregio, sem tók skýrsluna saman fyrir hönd Norrænu ráðherranefndarinnar og verður hún kynnt þann 6. maí 2026.
