Sænskur ríkisborgararéttur

Sænskt ríkisfang er lagaleg staða sem skilgreinir samband þitt við sænska ríkið. Sænskir ríkisborgarar njóta ýmissa réttinda, þar á meðal kosningaréttar og verndar sænska réttarkerfisins. Um leið fylgja ríkisfangi skyldur, svo sem möguleg herþjónusta. 

Fólk getur öðlast ríkisborgararétt við fæðingu, ættleiðingu, með umsókn eða yfirlýsingu. Fyrir marga er það mikilvægur áfangi sem opnar á ný tækifæri og dýpri þátttöku í sænsku samfélagi.

Sænskur ríkisborgararéttur við fæðingu

Börn sænskra ríkisborgara fá sjálfkrafa sænskan ríkisborgararétt við fæðingu, óháð því hvort þau fæðast í Svíþjóð eða öðru landi. Það þýðir að barn sem einn eða tveir sænskir ríkisborgarar eignast með fæðingu á rétt á skráningu sem sænskur ríkisborgari.

Börn sem eiga sænskt foreldri og fæðast eftir 1. apríl 2015 fá sjálfkrafa sænskan ríkisborgararétt óháð því hvort þau fæðast í Svíþjóð eða öðru landi.

Börn sem fædd eru fyrir 1. apríl 2015 í öðru landi en Svíþjóð og eiga sænskan föður og erlenda móður sem ekki eru gift fá þó ekki sjálfkrafa sænskan ríkisborgararétt. Faðir barnsins þarf að senda inn yfirlýsingu um sænskan ríkisborgararétt til að tryggja að barnið verði sænskur ríkisborgari.

Barnið getur einnig orðið sænskur ríkisborgari með skilríkjum ef foreldrarnir ganga í hjónaband síðar og barnið er yngra en 18 ára og ógift.

Skráning ríkisfangs barns

Skráning á ríkisfangi barns er mikilvægt ferli sem tryggir að barnið sé viðurkennt opinberlega sem ríkisborgari. Foreldrar bera ábyrgð að tryggja rétta skráningu og í því felst að senda viðeigandi skjöl til yfirvalda.

Skráning sænsks ríkisfangs barns sem fæðist erlendis

Ef barn sænskra foreldra fæðist erlendis þurfa foreldrarnir að skrá ríkisfang barnsins til að tryggja að það fái stöðu sænsk ríkisborgara.

Barnið er ekki skráð í þjóðskrá í Svíþjóð og því fær það ekki sænska kennitölu. Skrá þarf barnið eigin- og kenninafni þess með því að senda eyðublað SKV 7750 til Skatteverket. Eyðublaðið og gagnlegar upplýsingar fyrir nýbakaða foreldra er að finna á vefsvæði Skatteverket.

Hafa má samband við sendiráð Svíþjóðar í fæðingarlandi barnsins til að fá nákvæmar upplýsingar um kröfur og ferli.

Skráning annars norræns ríkisfangs barns sem fæðist í Svíþjóð

Ef þú eða hitt foreldi barnsins þíns er ríkisborgari annars norræns lands og býr í Svíþjóð skuluð þið hafa samband við sendiráð viðkomandi ríkis í Svíþjóð til að skrá barnið sem ríkisborgara þess lands og fá aðstoð við útgáfu vegabréfs.

Ef barnið fær ríkisfang bæði í Svíþjóð og hinu landinu hefur það tvöfalt ríkisfang, sem getur haft í för með sér bæði kosti og skyldur sem foreldrarnir þurfa að kynna sér.

Mikilvægt er að skrá barnið rétt bæði í Svíþjóð og hinu landinu með því að senda inn skjöl á borð við fæðingarvottorð, ríkisborgararétt foreldranna og þær yfirlýsingar sem kunna að vera nauðsynlegar.

Ef þú ert sænskur ríkisborgari og ættleiðir barn sem er yngra en 12 ára verður barnið sjálfkrafa sænskur ríkisbornari við ættleiðinguna ef ættleiðingin er afgreidd í Svíþjóð eða öðru norrænu landi. Þetta á einnig við ef ættleiðing er samþykkt af sænskum yfirvöldum um fjölskyldurétt og stuðning við foreldra (Myndigheten för familjerätt och föräldraskapsstöd) eða ef ættleiðingin er gild í Svíþjóð samkvæmt lögum.

Ferlið er nokkuð frábrugðið fyrir börn sem eru orðin 12 ára við ættleiðingu. Í þeim tilfellum þarf að senda inn umsókn um sænskan ríkisborgararétt. Ættleiðingin þarf einnig að vera samþykkt af viðeigandi yfirvöldum og barnið þarf sjálft að gefa samþykki sitt fyrir ættleiðingu ef það er 12 ára eða eldra.

Svona færðu sænskan ríkisborgararétt

Reglur um sænskan ríkisborgararétt eru aðrar fyrir norræna ríkisborgara en ríkisborgara annarra landa. Ríkisborgarar norræns lands, þ.e. Danmerkur, Finnlands, Íslands eða Noregs, geta orðið sænskir ríkisborgarar samkvæmt nokkuð frábrugðnum reglum en ríkisborgarar annarra landa.

Óháð ríkisfangi er mikilvægt að fylgja viðeigandi ferlum og tryggja að öll skjöl séu fyllt út rétt og send inn.

Umsókn um sænskan ríkisborgararétt

Fullorðnir einstaklingar geta sótt um sænskan ríkisborgararétt ef þeir uppfylla eftirfarandi kröfur. Allar kröfurnar þurfa að vera uppfylltar áður en sótt er um. Annars er hætta á því að umsókninni verði hafnað. Einnig þarf að greiða gjald til að sækja um sænskan ríkisborgararétt.

Skilyrði fyrir því að verða sænskur ríkisborgari

Til þess að geta sótt um sænskan ríkisborgararétt þarftu að uppfylla eftirfarandi:

Aldur og auðkenni:

• Þú þarft að vera orðin(n) 18 ára.
• Þú þarft að geta sýnt fram á hvert þú ert.

Hafa hagað þér vel:

• Þú þarft að hafa hagað þér vel í Svíþjóð. Migrationsverket aflar upplýsinga frá öðrum yfirvöldum til að athuga hvort þú hafir skuldir eða hafir framið glæpi í Svíþjóð.

Dvalarkrafa:

• Ef þú ert norrænn ríkisborgari þarftu að hafa dvalið í Svíþjóð í a.m.k. tvö ár samfellt.
• Ef þú ert ríkisborgari lands utan Norðurlandanna þarftu að hafa dvalið í Svíþjóð í a.m.k. fimm ár samfellt. Tíminn telur aðeins ef þú hefur haft gilt dvalarleyfi og ástæða flutnings þíns til Svíþjóðar spilar einnig inn í.
• Ef þú ert gift(ur), skráður maki eða sambýlingur sænsks ríkisborgara getur þú sótt um ríkisborgararétt eftir þrjú ár ef þið hafið búið saman í minnst tvö ár.

Leyfi eða staða:

• Þú þarft að hafa ótímabundið dvalarleyfi (tímabundið dvalarleyfi gildir ekki).
• Að öðrum kosti þarftu að hafa: Dvalarrétt eða dvalarskírteini (fyrir ESB-borgara eða aðstandendur þeirra). Dvalarstöðu (fyrir breska ríkisborgara eða aðstandendur þeirra).

Yfirlýsing um sænskan ríkisborgararétt

Greiða þarf gjald og fylla út eyðublaðið „Anmälan om svenskt medborgarskap“ (tilkynning um sænskan ríkisborgararétt) fyrir ríkisborgara Danmerkur, Finnlands, Íslands og Noregs (eyðublað 306031) og senda það Migrationsverket, Medborgarskapsenheten, 601 70 Norrköping, til að lýsa yfir sænskum ríkisborgararétti.

Til þess að verða sænskur ríkisborgari með yfirlýsingu þarftu að uppfylla vissar kröfur þegar yfirlýsingin er send inn:

• Þú þarft að vera ríkisborgari Danmerkur, Finnlands, Íslands eða Noregs.
• Þú þarft að vera orðin(n) 18 ára.
• Þú þarft að hafa búið í Svíþjóð í fimm ár.
• Þú mátt ekki hafa fengið fangelsisdóm eða skilorðsdóm síðustu fimm ár.

Endurupptaka sænsks ríkisfangs

Ef þú ert ríkisborgari Danmerkur, Finnlands, Íslands eða Noregs getur þú fengið sænska ríkisfang þitt aftur. Þetta á við ef þú hefur verið ríkisborgari eins þessara landa síðan þú misstir sænskt ríkisfang þitt og býrð í dag og ert skráð(ur) í Svíþjóð.

Þú þarft að fylla út eyðublaðið „Anmälan om att återfå svenskt medborgarskap – För medborgare i Danmark, Finland, Island eller Norge“ (eyðublað 307031) og senda það til Migrationsverket.

Sænskir ríkisborgarar geta misst ríkisborgararétt sinn þegar þeir verða 22 ára. Þá á við ef:

• þú fæddist í útlöndum,
• þú hefur aldrei búið í Svíþjóð, og
• þú hefur ekki dvalið í Svíþjóð við kringumstæður sem sýna tengingu við landið.

Þú þarft að sækja um að halda sænskum ríkisborgararétti þínu eftir að þú verður 18 ára en áður en þú verður 22 ára.

Þú þarft ekki að sækja um að halda sænskum ríkisborgararétti ef þú hefur búið í Svíþjóð yfir tímabil eða heimsótt landið reglulega. 

Ef þú hefur búið í Danmörku, Finnlandi, Íslandi eða Noregi í minnst sjö ár getur þú ekki glatað sænskum ríkisborgararétti þínum. Þú getur ekki heldur misst sænskan ríkisborgararétt þinn ef þú verður ríkisfangslaus við það.

Aðeins sænskir ríkisborgarar hafa rétt til að kjósa og bjóða sig fram í þingkosningunum í Svíþjóð. Sænskir ríkisborgarar eiga rétt á sænsku vegabréfi, geta verið kvaddir til að herskyldu og eiga rétt á aðstoð utanríkisþjónustunnar erlendis. 

Meginreglan er sú að þau sem keppa fyrir hönd Svíþjóðar í alþjóðlegum íþróttamótum þurfa að vera sænskir ríkisborgarar. Einnig þarf sænskt ríkisfang fyrir sum störf hjá hinu opinbera, þar á meðal í stjórnmálum og varnarmálum.

Ríkisfang hefur þó aðeins takmörkuð áhrif á flest önnur réttindi og skyldur, svo sem almannatryggingar, rétt til grunnskólamenntunar og skatta. Þetta fer oftast efri því hvar þú býrð eða starfar.

Nánari upplýsingar um réttindi og skyldur í tengslum við sænskt ríkisfang er að finna á vefsvæði Migrationsverket.

Öll norrænu löndin leyfa tvöfalt ríkisfang. Svíþjóð leyfði það upp árið 2001, Finnland og Ísland árið 2003, Danmörk árið 2015 og Noregur árið 2020. Þannig er hægt að vera ríkisborgari tveggja norrænna landa.

Ef þú hefur tvöfalt ríkisfang hefur þú sömu réttindi og skyldur og aðrir ríkisborgarar viðkomandi landa. Það er á þína ábyrgð að kynna þér réttindi þín og skyldur.

• Ferðast til landsins: Ef þú ert ríkisborgari lands getur þú alltaf ferðast til landsins. Mundu að nota sama vegabréf við komu til landsins og brottför. 
• Vegabréf: Þú átt rétt á að fá útgefið vegabréf frá þeim ríkjum sem þú ert ríkisborgari í. Kynntu þér kröfur og verð á vefsíðum viðkomandi yfirvalda sem gefa út vegabréf.
• Samfélag: Börn þín geta fengið sama ríkisborgararétt og þú og þú getur kosið og boðið þig fram í kosningum. Athugið: Danskir ríkisborgarar geta að meginreglunni til ekki kosið í þingkosningum ef þeir eru ekki búsettir í Danmörku.
• 22 ára reglan: Ef barnið þitt fær fleira en eitt ríkisfang við fæðingu skaltu hafa í huga að barnið getur misst ríkisborgararétt sinn ef það hefur ekki búið í landinu þegar það nær 22 ára aldri. Reglurnar eru mismunandi í norrænu löndunum. Kynntu þér reglur landa ríkisborgararéttar barnsins.
• Eignir: Þú getur átt eignir í landinu án þess að þurfa að sækja um leyfi. Í Danmörku og á Álandseyjum þurfa útlendingar að sækja um leyfi til að kaupa eignir. Í öðrum norrænum löndum geta bæði ríkisborgarar landsins og útlendingar keypt eignir án sérstaks leyfis.
• Herskylda Ríkisborgarar gegna yfirleitt herskyldu í heimalandi sínu. Samkvæmt alþjóðasamningi 44/1968 skulu norrænir einstaklingar með tvöfalt ríkisfang gegna herskyldu í búsetulandi sínu.
• Vernd utanríkisþjónustu: Takmarkanir geta verið á vernd utanríkisþjónustunnar ef þú veldur í einu landi á meðan þú ert ríkisborgari annars lands. Þú hefur að meginreglunni til rétt á aðstoð utanríkisþjónustu og stofnana beggja landanna. Þó getur verið erfiðleikum bundið fyrir stofnanir eins lands að aðstoða þig ef þú dvelur í öðru landi þar sem þú ert einnig ríkisborgari.