Undir hvaða almannatryggingakerfi fellur þú?

Ef þú býrð og vinnur í sama landi fellurðu almennt undir almannatryggingakerfi þess lands. Undantekning getur átt við ef þú ert send(ur) til starfa í öðru landi af hálfu vinnuveitanda og hefur fengið staðfestingu á að þú haldir áfram aðild að almannatryggingum í heimalandinu.

Ef vinnuveitandi þinn sendir þig til starfa í öðru norrænu landi getur þú, sem útsendur starfsmaður, fengið svokallað A1‑vottorð. Vottorðið staðfestir að þú haldir áfram aðild að almannatryggingum í landinu sem þú ert send(ur) frá, að því gefnu að tímabundið starfstímabil fari ekki yfir 24 mánuði. 

Ef þú býrð í einu landi en starfar eingöngu í öðru landi fellurðu almennt undir almannatryggingakerfi þess lands þar sem þú vinnur.

Undantekning getur þó átt við ef vinnuveitandi þinn sendir þig tímabundið til starfa í öðru norrænu landi. Í slíkum tilvikum getur þú, sem útsendur starfsmaður, fengið A1‑vottorð sem staðfestir að þú haldir áfram aðild að almannatryggingum í landinu sem þú varst tryggð/tryggður í áður, að því gefnu að áætlaður starfstími fari ekki fram yfir 24 mánuði. 

Ef þú starfar í tveimur löndum og býrð í öðru þeirra fellurðu almennt undir almannatryggingakerfi búsetulandsins, að því gefnu að þú starfir þar a.m.k. 25% af heildarstarfstíma. Ef starf í búsetulandinu er innan við 25% ræðst aðild að almannatryggingum annaðhvort af búsetu þinni eða af því hvar vinnuveitandi er staðsettur.

Ef þú starfar sem embættismaður átt þú aðild að almannatryggingum í því landi sem viðkomandi stofnun tilheyrir. Þetta á við jafnvel þótt þú sinnir einnig öðru launuðu starfi eða sért sjálfstætt starfandi.

Þótt þú vinnir í tveimur löndum getur þú aðeins verið tryggð/tryggður í einu landi í senn. Hægt er að sækja um A1 vottorð hjá almannatryggingayfirvöldum í búsetulandinu til að fá staðfest hvaða tryggingalöggjöf gildir í þínu tilviki og til hvaða lands skal greiða tryggingagjöld.

Danmörk og Svíþjóð hafa gert með sér svokallaðan Eyrarsundssamning. Samkvæmt honum er heimilt að starfa allt að 50% í búsetulandinu þegar unnið er fyrir sama vinnuveitanda í bæði Danmörku og Svíþjóð.

Ef þú býrð í einu norrænu landi og vinnur eingöngu heima frá þér fyrir vinnuveitanda sem er með aðsetur í öðru norrænu landi, ber vinnuveitandanum almennt skylda til að tryggja að þú fallir undir almannatryggingar í búsetulandi þínu.

Ef þú vinnur fyrir vinnuveitanda í öðru norrænu landi og sinnir a.m.k. 25% af starfinu í búsetulandi þínu er meginreglan sú að þú njótir almannatrygginga þar. Ef þú starfar í tveimur eða fleiri löndum er þó mikilvægt að hafa samband við almannatryggingayfirvöld í búsetulandi þínu til að staðfesta rétta skráningu og stöðu.

Ef þú vinnur tímabundið að heiman fyrir erlendan vinnuveitanda gætir þú talist vera útsendur starfsmaður. Í þeim tilvikum getur þú, ef skilyrði eru uppfyllt, fengið A1‑vottorð sem staðfestir að þú haldir áfram aðild að almannatryggingum í landinu sem þú ert útsendur frá. Slíkt vottorð er almennt veitt ef áætlaður starfstími erlendis er ekki lengri en 24 mánuðir.

Finnland, Svíþjóð og Noregur eru aðilar að ESB‑samningi um fjarvinnu. Samkvæmt samningnum geta starfsmenn í ákveðnum tilvikum haldið aðild að almannatryggingum í vinnulandinu ef þeir vinna minna en 50% í búsetulandi og meira en 50% í landi vinnuveitanda. Skilyrði er að bæði löndin séu aðilar að samningnum.

Danmörk og Svíþjóð hafa einnig gert með sér Eyrarsundssamninginn. Samkvæmt honum er heimilt að starfa allt að 50% í búsetulandinu ef unnið er sem launþegi fyrir sama vinnuveitanda í bæði Danmörku og Svíþjóð.

Ef þú starfar sem einyrki, vinnur fyrir afleysingafyrirtæki eða sinnir störfum yfir landamæri fyrir einn eða fleiri vinnuveitendur er mikilvægt að hafa samband við almannatryggingayfirvöld í búsetulandi þínu. Þar er hægt að fá upplýsingar um hvaða reglur gilda í þínu tilviki og undir hvaða almannatryggingakerfi þú fellur. 

Ef vinnuveitandi þinn sendir þig tímabundið til starfa í öðru norrænu landi getur þú, sem útsendur starfsmaður, fengið A1‑vottorð. Vottorðið staðfestir að þú haldir áfram aðild að almannatryggingum í landinu sem þú ert send(ur) frá, að því gefnu að áætlað starfstímabil fari ekki yfir 24 mánuði. 

Ef þú starfar eingöngu sem flugmaður eða áhafnarmeðlimur í farþega eða fragtflugi er meginreglan sú að þú fellur undir almannatryggingakerfi þess lands þar sem heimahöfn þín er skráð.

Ef vinnuveitandi þinn sendir þig tímabundið til starfa í öðru norrænu landi getur þú, sem útsendur starfsmaður, fengið A1‑vottorð. Vottorðið staðfestir að þú haldir áfram aðild að almannatryggingum í landinu sem þú ert send(ur) frá, að því gefnu að áætlað starfstímabil fari ekki yfir 24 mánuði. 

Ef þú ert launþegi eða sjálfstætt starfandi og starfar um borð í skipi er almenna reglan sú að þú eigir aðild að almannatryggingum í því landi hvers fána skipið siglir undir.

Ef þú ert launþegi og þiggur laun frá vinnuveitanda í sama landi og þú býrð í er þó almenna reglan sú að þú eigir aðild að almannatryggingum í því landi sem þú býrð í.

Ef vinnuveitandi þinn sendir þig tímabundið til starfa í öðru norrænu landi getur þú, sem útsendur starfsmaður, fengið A1‑vottorð. Vottorðið staðfestir að þú haldir áfram aðild að almannatryggingum í landinu sem þú ert send(ur) frá, að því gefnu að áætlað starfstímabil fari ekki yfir 24 mánuði. 

Ef þú starfar sem sjálfstætt starfandi atvinnurekandi fellurðu almennt undir almannatryggingakerfi þess lands þar sem þú stundar starfsemina.

Ef þú starfar í fleiri en einu landi og sinnir minna en 25% af starfseminni í búsetulandinu, fellurðu undir almannatryggingar í búsetulandinu.

Ef þú starfar í fleiri en einu landi og sinnir a.m.k. 25% af starfseminni í búsetulandinu, fellurðu undir almannatryggingakerfi þess lands þar sem meginstarfsemi þín fer fram.

Í slíkum tilvikum þarftu að sækja um A1‑vottorð hjá almannatryggingayfirvöldum í búsetulandinu. Í vottorðinu kemur fram í hvaða landi þú átt aðild að almannatryggingum og til hvaða lands skal greiða tryggingagjöld.

Ef þú ert í námi og ekki á vinnumarkaði þarftu að hafa samband við almannatryggingayfirvöld til að fá staðfest í hvaða landi þú fellur undir almannatryggingar. Að jafnaði er miðað við búsetulandið, en við matið geta yfirvöld einnig litið til annarra þátta, svo sem hvaðan tekjur þínar koma, meðal annars námslán eða aðrar greiðslur.

Ef þú hefur hlotið finnskan rannsóknarstyrk eða styrk til listsköpunar gilda sérstakar reglur. Finna má nánari upplýsingar á síðunni „Fræðafólk og styrkþegar í Finnlandi“ eða hjá Lantbruksföretagarnas pensionsanstalt (LPA).

Einstaklingar eru almennt sjúkratryggðir í því landi sem þeir búa í og eiga rétt á heilbrigðisþjónustu þar á sömu kjörum og aðrir íbúar.

Ef þú færð eingöngu ellilífeyri eða eftirlaun sem veitt eru fyrir venjulegan eftirlaunaaldur frá öðru norrænu landi þarftu að sækja um Evrópska sjúkratryggingakortið í því landi sem greiðir þér lífeyrinn, þar sem það ríki ber ábyrgð á heilbrigðisútgjöldum vegna þín.

Ef þú færð hluta af elli‑ eða örorkulífeyri frá því norræna landi sem þú býrð í getur þú sótt um Evrópska sjúkratryggingakortið hjá yfirvöldum í búsetulandinu.

Ráðlagt er að hafa samband við almannatryggingayfirvöld til að fá nákvæmar upplýsingar um hvað gildir í þínum aðstæðum.

Ef þú þiggur atvinnuleysisbætur eða fæðingarorlofsgreiðslur frá öðru landi en því sem þú býrð í er meginreglan sú að þú fellur undir almannatryggingakerfi þess lands sem annast greiðslurnar. Æskilegt er að hafa samband við almannatryggingayfirvöld til að fá nánari upplýsingar og staðfestingu á því hvað gildir í þínu tilviki.

Ef par fellur undir almannatryggingakerfi í tveimur mismunandi löndum og á barn eða á von á barni gilda sérstakar reglur um barnabætur og greiðslur í fæðingarorlofi.

Ef vafi leikur á hvaða reglur eiga við í ykkar aðstæðum er ráðlagt að hafa samband við almannatryggingayfirvöld í því landi sem þið búið eða starfið í til að fá nánari leiðbeiningar.