Þema umhverfisverðlauna Norðurlandaráðs 2026

Börn og ungmenni samtímans og framtíðarinnar munu þurfa að lifa með áhrifum loftslagsbreytinganna. Fræðsla um loftlagsmál og líffræðilega fjölbreytni eykur þekkingu þeirra, þátttöku og getu til að hafa áhrif, sem leggur grunn að meðvitaðri og ábyrgri kynslóð.

Þema ársins undirstrikar mikilvægi þess að börn fái þekkingu, færni og rödd til að geta haft áhrif á eigin framtíð og tekið þátt í sjálfbærri þróun og aðlögun að loftslagsbreytingum. Á tímum aukinnar upplýsingaóreiðu og lýðræðishnignunar, þar sem tjáningarfrelsið á högg að sækja og þrengt er að frjálsri félagastarfsemi, er sérlega mikilvægt að efla menntun og samfélagsþátttöku ungs fólks.

Ef börnum og ungmennum er gert kleift að skilja flókin tengsl, vera gagnrýnin á heimildir og þróa með sér gagnrýna hugsun má vinna gegn upplýsingaóreiðu og auka lýðræðislega þátttöku um leið og þau þróa með sér ábyrgð og skuldbindingu gagnvart umhverfi og náttúru. Þekking á náttúru og loftslagi snýst ekki einungis um umhverfið heldur einnig um inngildingu og lýðræði.

Fræðslan þarf að vera byggð á rannsóknum og varpa ljósi á tengslin milli loftlagvandans og líffræðilegrar fjölbreytni sem og á þátt mannsins með neyslu og lífsstíl. Þessi fræðsla getur haft áhrif til langs tíma með breyttu neyslumynstri, aukinni grænni nýsköpun og aukinni lýðræðisþátttöku. Hún stuðlar einnig af lausnamiðaðri hugsun, virðingu fyrir náttúrunni og samfélagslegri ábyrgð. Um leið stuðlar hún að aukinni vitund um hvernig loftslagsbreytingar og náttúrutap hafa áhrif á lífsgrundvöllinn á Norðurlöndum – frá umhverfi hafsins til skóga og vistkerfa á norðurslóðum.

Þemað styður við mörg heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna, þar á meðal markmiði 4 (Góðri menntun fyrir alla), markmiði 13 (Aðgerðir í loftslagsmálum), markmiði 12 (Sjálfbær neysla og framleiðsla), markmiði 15 (Lífá landi), markmiði 14 (Líf í vatni) og markmiði 17 (Samvinna um markmiðin) og stuðlar þannig með virkum hætti að sameiginlegum aðgerðum Norðurlanda í þágu sjálfbærrar framtíðar.

Þemað er viðeigandi fyrir öll norrænu löndin þar sem þau eiga margt sameiginlegt hvað varðar menntakerfi, skuldbindingar í umhverfismálum og mikilli hefð fyrir lýðræðisþátttöku barna og ungmenna. Um leið standa Norðurlöndin öll frammi fyrir þeirri áskorun að vernda vistkerfi, vinna gegn loftslagsbreytingum og tryggja sjálfbæra framtíð, sem gerir þemað sérstaklega viðeigandi á öllu svæðinu.

Þær tillögur sem voru tilnefndar voru metnar samkvæmt eftirfarandi viðmiðum:

Áhrif

• Hvernig hefur verkefnið átt þátt í að auka þekkingu barna og ungmenna í loftlagsmálum og málefnum náttúrunnar, skapað forsendur fyrir breyttri hegðun eða aukið þátttöku?

Nýsköpun

• Á hvaða hátt er verkefnið nýstárlegt hvað varðar aðferð, umfang, kennslufræði eða tækni miðað við hefðbundna kennslu?

Sveigjanleiki

• Með hvaða hætti er hægt að aðlaga, dreifa eða stækka verkefnið til að það nái til fleiri barna og ungmenna á öðrum svæðum eða í öðrum löndum innan og utan Norðurlanda?

Erindi

• Hvernig er verkefnið byggt vísindalegum grunni og hvernig eflir það getu og tækifæri barna og ungmenna til að taka þátt, stuðla að varðveislu vistkerfa, vinna gegn loftslagsbreytingum, stuðla að breyttri hegðun og aukinni inngildingu, virðingu fyrir náttúrunni, samfélagsábyrgð og sjálfbærri framtíð?