11 aðgerðasvið til að efla orkumálasamstarfið

Til að styrkja afhendingaröryggi eru gerðar sameiginlegar norrænar greiningar sem sem auka við þann þekkingargrunn sem er fyrir hendi í löndunum. Áhersla er lögð á sviðsmyndagreiningar, styrkleika, fjárfestingarþörf og sérstakar áskoranir á eyjum og á norðurslóðum. Markmiðið er að skapa heildarsýn á stöðu orkumála á Norðurlöndum og styðja pólitískar ákvarðanir.

Nægileg orkuframleiðsla, einkum á raforku, er forsenda þess að viðhalda miklu orkuöryggi á Norðurlöndum. Samhliða rafvæðingu samfélagsins og aukinni eftirspurn eftir raforku vegna nýrrar tækni (t.d. vetnisframleiðslu) verður veruleg þörf á að auka framleiðslugetu á raforku. Norrænu löndin standa andspænis mörgum sömu viðfangsefnunum þegar kemur að því að skapa rammaskilyrði sem tryggja nægilega getu og hyggjast efla samstarfið á þessu sviði.

Orkuskiptin eru óumflýjanleg og snerta fjölda fólks. Sátt í nærsamfélaginu og orkuskortur eru mikilvæg málefni. Góðir starfshættir fyrir þátttöku og eignaraðild almennings eru kortlagðir. Um leið er skipst á reynslu af orkuskorti og gagnlegum mótvægisaðgerðum með áherslu á félagslega sjálfbærni.

Aukið norrænt samstarf um vetni getur stuðlað að sjálfbærum orkuskiptum í þeim atvinnugreinum sem ekki er unnt að rafvæða. Þróað er norrænt vetnisverkefni með áherslu á alla virðiskeðjuna – frá framleiðslu til geymslu og notkunar. Unnið er áfram að Mapping Nordic Hydrogen Valleys og stafrænu verkfæri til kortlagningar. Vetni skiptir máli fyrir orkuskipti í samgöngum og iðnaði.

Föngun, nýting og geymsla kolefnis (CCUS) er forsenda kolefnishlutleysis. Reynslu er meðal annars miðlað af föngun og geymslu lífræns kolefnis (Bio-CCS) og greint hvernig Norðurlönd geta stutt við evrópskan koldíoxíðsmarkað. Meðal aðgerða er að standa að Baltic Carbon Forum árlega og samstarf við umhverfisgeirann.

Geymsla á orku stuðlar að afhendingaröryggi og sveigjanleika. Metið er að hve miklu leyti lausnir skulu greindar á norrænum vettvangi.

Skilvirk nýting orkunnar hefur átt sinn þátt í því að byggja upp öflug orkukerfi á Norðurlöndum og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Einnig skiptir orkunýtni máli fyrir samkeppnishæfni atvinnulífsins. Samstarf um orkunýtni felst í verkefnum sem styðja við viðleitni landanna til þess að bæta orkunýtni með breyttri tækni og hegðun almennings og fyrirtækja. Undir þetta falla sameiginlegar aðgerðir á sviðum á borð við orkumerkingar og visthönnun, sem og hringrásarhagkerfi og nýtingu umframvarma.

Öflugur raforkumarkaður er lykillinn að árangursríkum og sjálfbærum orkuskiptum.  Raforkumarkaðurinn á að styðja rafvæðingu og sveigjanleika. Þróa á raforkumarkaðinn frekar til þess að hann hvetji enn frekar til fjárfestinga í nýrri raforkuframleiðslu á réttum stað og tryggi um leið að ný raforkunotkun verði skilvirk. Raforkumarkaðurinn á að stuðla að auknu jafnvægi milli aukinnar framleiðslu og aukinnar notkunar.

Stækkun flutningskerfisins er nauðsynleg til að halda í við aukna framleiðslu og notkun. Samfara aukinni rafvæðingu og hærra hlutfalli sveiflukenndra endurnýjanlegra orkugjafa eykst þörfin á norrænu samstarfi um styrkari innviði til þess að tryggja að auðlindir séu nýttar með eins skilvirkum hætti og kostur er og að kostnaður raforkunotenda haldist lágur.

Ýmis evrópsk verkefni hafa áhrif á að norrænni framtíðarsýn í orkumálum verði náð fyrir 2030. Þetta eykur enn mikilvægi þess að svæðisbundið samstarf sé öflugt milli norrænna stjórnvalda, aðila markaðarins, rannsóknasamfélagsins og borgarasamfélagsins. Fjallað er um innleiðingu tilskipana um þráðlausan fjarskiptabúnað (RED), um orkunýtni (EED) og byggingar (EPBD) ásamt reglum um gasmarkaðinn. Afstaða Norðurlanda til regluverks ESB er samræmd þegar það á við.

Samkvæmt Framtíðarsýn okkar fyrir 2030 stendur vilji til þess að nýta styrkleika norræns samstarfs með markvissum hætti alþjóðlega, bæði á formlegum og óformlegum vettvangi. Sérstaklega á þetta við um ESB/EES en einnig á öðrum vettvangi þar sem Norðurlöndin taka þátt. Einnig er unnið að því að auka þátttöku Norðurlanda í rannsóknaráætlunum ESB og alþjóðlega.