EXPO 2025: Er hægt að borða smørrebrød í Japan?

„Öll þurfum við að borða!“ Þar hitti Sirið Stenberg, utanríkis-, iðnaðar- og viðskiptaráðherra Færeyja, naglann á höfuðið þegar hún setti norræna matardaginn í norræna skálanum á heimssýningunni EXPO 2025 í Osaka á mánudaginn ásamt Idu Heimann Larsen, skrifstofustjóra Norrænu ráðherranefndarinnar. Í ræðu sinni lofaði ráðherrann gæði japanskra matvæla og vék jafnframt að áætluninni Ný norræn matvæli sem hafa undanfarin 20 ár verið leiðbeinandi varðandi matarmenningu og sjálfbærni. Í kjölfarið greindi Ida Heimann Larsen frá því hvernig matvælasamstarfið á Norðurlöndum ýtir undir þróun á svæðinu og stuðlar að sjálfbærari matvælakerfum.

Norskur túnfiskur í sushi, danskt svínakjöt og grænlenskar rækjur í ramen, makríll frá Íslandi og Færeyjum, finnsk hafragrjón og sælgæti frá Svíþjóð. Listinn yfir norræn matvæli sem flutt eru til Japan er langur og markmið norrænu fyrirtækjanna á EXPO 2025 er að hann verði enn lengri. Það á bæði við um útflutning á matvælum og nýstárlegar sjálfbærnilausnir í matvælaiðnaði. Áhugi japanskra fjölmiðla var því mikill þegar danska fyrirtækið „Too Good To Go“ tilkynnti um innreið sína á Japansmarkað á blaðamannafundi í norræna skálanum. Afurðin sem Too Good To Go er bæði einföld og góð. Með aðstoð smáforrits frá fyrirtækinu munu rúmlega 123 milljónir Japana brátt geta keypt umframmatvæli á lágu verði. Einfalt en áhrifaríkt skref í baráttunni við matarsóun.

Annar hápunktur var kynning á Arctic Young Chef, verkefni á vegum NORA (Norræna Atlantssamstarfsins) sem fjármagnað er af Norrænu ráðherranefndinni. Í gegnum Arctic Young Chef-verkefnið kemur ungt og hæfileikaríkt fólk á sviði matargerðarlistar saman til að þróa uppskriftir sem sameina hefðbundið bragð, nútímatækni og hráefni úr héraði. Verkefnið veitir ungum matreiðslumönnum vettvang til að sýna hæfni sína, sem stuðlar að þróun á Norðurlöndum, og nú kannski einnig í Japan. Það er að minnsta kosti markmiðið hjá þremur norðurslóðakokkum frá Arctic Young Chef sem buðu japönskum fjölmiðlamönnum og innkaupaaðilum upp á nýstárlega rétti á norræna matardeginum sem byggðust á hráefni af norðurslóðum og norrænum hefðum. Þetta er gott dæmi um hvernig matargerð getur skapað bæði menningarsamskipti og stuðlað að svæðisbundinni þróun.

Daginn eftir viðburðinn á EXPO hélt Arctic Young Chef-verkefnið áfram utan skálans þegar matreiðslumennirnir Gutti, Hinrik og Sebastian tóku til starfa í eldhúsi hins heimsfræga matreiðsluskóla Tsuji í Osaka. Þar kynntu þeir hráefni af norðurslóðum og norrænar matarhefðir, svo sem danskt smurbrauð, fyrir verðandi japönsku matreiðslumönnum.

Það er einstök upplifun í sjálfu sér að heimsækja Tsuji-matreiðsluskólann. Í gegnum tíðina hefur skólinn fengið heimsóknir frá nokkrum þekktustu matreiðslumönnum heims, þar á meðal Paul Bocuse, föður alþjóðlegu matreiðslukeppninnar Bocuse d’Or, sem margsinnis hefur bæði sótt innblástur til japanskrar matargerðar og lagt sitt af mörkum til hennar.

Með heimsókninni í Tsuji vildu ungu norrænu matreiðslumennirnir feta í sömu fótspor og miðla reynslu, skapa samtal og sýna næstu kynslóð japanskra matreiðslumanna tækifærin sem felast í hráefni frá norðurslóðum og Norðurlöndum.

Það var alveg ný upplifun fyrir japönsku nemana að fá að kynnast norrænu smurbrauði. Flesta þeirra dreymir um að hasla sér völl á sviði japanskrar og franskrar matargerðarlistar en hver veit nema draumar um hið norræna hafi einnig kviknað hjá þeim. Það var að minnsta kosti enginn afgangur af smurbrauðinu.