Norrænt samstarf eykur viðnámsþrótt gagnvart alþjóðlegri spennu í viðskiptum
Hagkerfi heimsins einkennist í síauknum mæli af geópólitískri spennu, aukinni verndarstefnu og minni þörf á innflutningi Fyrir smá og opin hagkerfi Norðurlanda, þar sem alþjóðaviðskipti skipta höfuðmáli, felur þetta í sér nýja áhættu.
Öll norrænu löndin eru mjög háð innflutningi frá Evrópu, en stærstu veikleikarnir tengjast löndum utan álfunnar, einkum Kína og Bandaríkjunum. Þetta kemur fram í rannsókninni The Value Chains of the Nordics – Tracking Resilience and Vulnerabilities sem unnin var af ETLA Economic Research, hgstofu Danmerkur og öðrum norrænum hagstofum með fjármögnun frá Norrænu ráðherranefndinni.
Hinn nýi geópólitíski veruleiki hefur breytt alþjóðlegum leikreglum og gert norrænt samstarf sífellt mikilvægara. Greiningin veitir dýpri skilning á virðiskeðjum á Norðurlöndum og því hvernig við getum með nánara samstarfi eflt viðnámsþrótt svæðisins.
Hæði og veikleikar
Nær helmingur vöruinnflutnings Norðurlanda samanstendur af aðföngum, svo sem hráefnum og íhlutum sem notaðir eru við framleiðslu annarra vara. Hlutfallið er hæst í Finnlandi, 57 prósent, og lægst í Danmörku og á Íslandi, 42 prósent. Helsti uppruni aðfanga fyrir öll Norðurlönd er í öðrum Evrópulöndum, en þar á eftir koma viðskipti innan Norðurlanda.
Rannsóknin sýnir einnig að Noregur og Danmörk eru viðkvæmust fyrir truflunum í viðskiptum, en Svíþjóð og Ísland eru betur í stakk búin til að takast á við slíkar raskanir. Mikilvægur innflutningur Danmerkur og Svíþjóðar kemur einkum frá Bandaríkjunum, á meðan Finnland og Ísland eru helst háð Kína. Veikleikar Noregs dreifast yfir breitt landfræðilegt svæði.
Stór fyrirtæki með að minnsta kosti 250 starfsmenn standa undir megninu af inn- og útflutningi á Norðurlöndum. Í Finnlandi og Svíþjóð er hlutverk þeirra sérstaklega áberandi, á meðan smærri fyrirtæki vega þyngra á Íslandi og í Noregi.
Greina má skýra landfræðilega samþjöppun þegar kemur að hráefnum sem eru mikilvæg fyrir græn og stafræn umskipti og skipta birgjar utan Evrópu þar miklu máli. Finnland og Noregur eru þau lönd sem reiða sig mest á þessi hráefni.
Í hinu nýja geópólitíska landslagi er efnahagslegum verkfærum í síauknum mæli beitt til að ná fram markmiðum í utanríkismálum, sem setur er áskorun fyrir opin hagkerfi Norðurlandanna. Mikil hæði gagnvart einum birgi eða einu landi felur í sér augljósa áhættu og undirstrikar þörfina fyrir stöðugt eftirlit með virðiskeðjum.
Samþættari norrænn markaður
Loks dregur rannsóknin fram að þörfin á innflutningi frá löndum utan Norðurlanda sé sameiginleg áskorun sem hægt sé að mæta með aukinni samhæfingu. Samþættari norrænn markaður getur virkað sem stuðpúði gagnvart ytri truflunum og aukið efnahagslegan styrk svæðisins.
Helstu niðurstöður rannsóknarinnar
- Meirihluti norrænna aðfanga er fluttur inn frá Evrópu eða öðrum Norðurlöndum.
- Viðkvæmustu vörurnar koma frá löndum utan Evrópu: Danmörk og Svíþjóð eru háð Bandaríkjunum, en Finnland og Ísland eru háð Kína.
- Noregur og Danmörk eru viðkvæmust fyrir truflunum í viðskiptum; Svíþjóð og Ísland eru betur í stakk búin gagnvart slíkum áföllum.
- Greina má skýra landfræðilega samþjöppun þegar kemur að hráefnum sem eru mikilvæg fyrir græn og stafræn umskipti og skipta birgjar utan Evrópu þar miklu máli.
- Stór fyrirtæki ráða mestu um inn- og útflutning á Norðurlöndum, einkum í Finnlandi og Svíþjóð.
- Þörfin á innflutningi frá löndum utan Norðurlanda er sameiginleg áskorun sem kallar á samhæfðar aðgerðir.
- Samþættari norrænn markaður getur bætt viðnámsþrótt gagnvart áhrifum utan frá og aukið sameiginlegan efnahagslegan styrk svæðisins.
