Á hliðarviðburði á COP30 er lögð áhersla á forystu Norðurlanda við uppbyggingu öruggra matvælakerfa og hringrásarlífhagkerfis
Sari Multala, Finland’s Minister of Climate and the Environment
Matvælakerfi eru þungamiðja umhverfisaðgerða
Við upphaf fundarins lagði Karen Ellemann, framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar, áherslu á norrænu markmiðin: „Við viljum að þessi viðburður marki tímamót til að tryggja að matvæli og lífhagkerfi séu sameiginlegt verkefni okkar og til að tryggja að matvælakerfi skili öruggum, næringarríkum og sjálfbærum matvælum fyrir okkur öll,“ sagði hún. Þótt Norðurlönd sé í fremstu röð þegar kemur að sjálfbærni viðurkennir Ellemann að enn sé langt í land og að norrænu löndin geti enn lært margt hvert af öðru.
Hún lagði líka áherslu á yfirlýsingu Norrænu ráðherranefndarinnar um fiskveiðar og fiskeldi, landbúnað, matvæli og skógrækt við opnun COP 30 þar sem lögð er áhersla möguleika fæðukerfa og lífhagkerfis til að sporna við loftslagsbreytingum, bæði með mótvægisaðgerðum og aðlögun.
Sari Multala, loftslags- og umhverfisráðherra Finnlands, lagði áherslu á norrænu næringarráðleggingarnar sem hornstein fyrir sjálfbært mataræði: „Norrænu næringarráðleggingarnar eru lykilatriði til að stuðla að sjálfbærum matvælakerfum á Norðurlöndum,“ útskýrði hún. Í Finnlandi samræmast allar almennar máltíðir í skólum og stofnunum nú þegar ráðleggingunum til að tryggja heilnæma og umhverfisvæna kosti.
Multala talaði einnig um mikilvægi þess að umbreyta lífhagkerfi Finnlands: „Skógar hafa lengi verið okkar helsta náttúruauðlind. Í dag þurfum við að finna leiðir til að skapa meiri virðisauka af þessari auðlind og tryggja að hún sé notuð á sjálfbæran hátt og styðji þannig við hringrásarhagkerfi.“
Flóknar umbreytingar krefjast bæði vísinda og stefnumörkunar.
Ræðumenn voru sammála um að umbreyting matvælakerfa sé flókin og verði að vera vísindaleg. Jean-François Soussana frá vísindalegri ráðgjafarnefnd Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna varaði við: „Matvælakerfi okkar eru að bregðast og við glímum enn við næringarskort, langvinna sjúkdóma og ójöfnuð.“ Hann kallaði eftir nálgun sem felur í sér loftslagsmál, líffræðilega fjölbreytni og félagslega þætti og sækir innblástur í aðferðir frumbyggja sem sameina sjálfbærni og geymslu kolefnis.
Nýsköpun og aðkoma einkageirans
Johanna Hagelberg frá finnsk-sænska skógarnytjafyrirtækinu Stora Enso sagði frá því hvernig trefjaumbúðir fyrirtækisins styðja við hringrás. „Við plöntum fleiri trjám en við höggvum og endurvinnsla umbúðanna okkar nemur allt að 94% í Evrópu,“ útskýrði hún.
Bernhard Mauritz Stormyr frá Yara International, norsku fyrirtæki sem þróar áburð og landbúnaðarlausnir, lagði áherslu á skilvirkni sem úrræði í loftslagsmálum: „Um allan heim tapast 35% næringarefna út í umhverfið. Við höfum verkfæri til að hjálpa bændum að auka sparneytni og draga úr losun,“ sagði hann. Yara fjárfestir í lágkolefnisáburði, aðstöðu til að fanga kolefni og framleiðslu sem byggir á endurnýjanlegri orku og sýnir þannig hvernig hvatar á borð við verðlagningu kolefnis geta hjálpað til við að greiða fyrir stórum afkolunarverkefnum sem nema milljörðum.
Helstu áskoranir: áhætta, sannsýni og kvörðun
Þátttakendur voru sammála um mikilvægi þess að draga úr áhættu við umskiptin. Bændur eru oft fastir í fyrirliggjandi aðfangakeðjum, sem þýðir að stórar breytingar eru bæði dýrar og áhættusamar. Soussana mælti fyrir opinberum innkaupum og verðlagningu kolefnis til að verðlauna vistvæna starfshætti en Jelle Van Loon frá CIMMYT lagði áherslu á mikilvægi þess að gera nýsköpun aðgengilega án aðgreiningar og lagði áherslu á að laga þurfi vélvæðingu og stafræn verkfæri að aðstæðum og læsi á hverjum stað. Hann bætti einnig við að kvenkyns bændur, sem oft taka ekki þátt í ákvarðanatöku, þurfi markvissan stuðning.
Von og næstu skref
Þrátt fyrir miklar áskoranir var bjartsýni ríkjandi. „Óskin um samstarf gefur mér von,“ sagði Johanna Hagelberg og vísaði til samstarfs Stora Enso við samfélög frumbyggja í Brasilíu og Venesúela. Sari Multala lagði áherslu á áætlun Finnlands um að auka útgjöld til rannsókna og þróunar þannig að þau næðu 4% af vergri landsframleiðslu fyrir árið 2030. Slíkt gæti greitt fyrir nýjungum eins og að framleiða prótín úr rafmagni og lofti, sem gæti skipt sköpum fyrir fæðuöryggi heimsins.
Skilaboðin úr umræðunni voru skýr: lífhagkerfi og umbreyting matvælakerfis eru lífsnauðsynleg til að ná loftslagsmarkmiðum. Til að ná þessum markmiðum þarf sterka stefnu, vísindalegar lausnir og nána samvinnu þvert á svið og landamæri. Eins og Jean-François Soussana komst að orði: „Allt þarf að hreyfast saman og vísindin geta hjálpað til við að skapa hugsun innan kerfa.“
