Ný tækni fyrir alla

23.06.25 | Fréttir
Ljósmyndari
Nordic Welfare Center
Norrænir ráðherrar heilbrigðis- og félagsmála, auk bæði norrænna og baltneskra ráðherra stafvæðingar, hafa samþykkt sameiginlega yfirlýsingu um gervigreind og réttindi fatlaðs fólks. Þróun gervigreindar er mjög hröð. Hvernig getum við tryggt að enginn verði skilinn eftir?

Til að þróa gervigreind sem tekur mið af þörfum allra, er aðgengileg og siðferðislega ábyrg þurfa gögnin sem notuð eru í gervigreindarkerfum að endurspegla upplifun fatlaðs fólks. Ráðherrarnir kalla eftir aukinni áherslu á sameiginlega ábyrgð þegar kemur að þróun á inngildandi gervigreind. Gervigreind býður upp á nýjar leiðir til að ryðja úr vegi hindrunum en felur jafnframt í sér nýjar hættur, einkum fyrir þau sem þegar standa frammi fyrir mismunun.

Ljósmyndari
Nordic Welfare Center

Stefnumótendur, málsvarar fatlaðs fólks, sérfræðingar og fulltrúar yfirvalda komu saman á COSP18-ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í New York um miðjan júní til að ræða þörfina á inngildandi, réttlátum og aðgengilegum gervigreindartólum og möguleikanum á að veita slík tól.

Margir fyrirlesarar lögðu áherslu á möguleikann á því að bæta líf fatlaðs fólks með aðstoð gervigreindar. Nota má gervigreind til að auðvelda fólki þátttöku í samfélaginu, sjálfstæða búsetu, upplýsingamiðlun, samskipti, nám og atvinnu. Sem dæmi má nota forrit sem breyta texta í tal, tæki sem hjálpa blindum og heyrnarskertum eða gervigreindartæki sem auðvelda fjárhagslegar ákvarðanir og geta gagnast fólki með vitsmunalega skerðingu. Samhliða þessu komu fram áhyggjur af því að gervigreind geti stuðlað að frekari útilokun, aukið hlutdrægni og styrkt hindranir.

Ef gervigreind er almennt notuð við að búa til efni felur það í sér hættu á að viðhalda staðalímyndum um fatlað fólk

Eiður Welding, formaður UngÖBÍ á Íslandi

Í ráðherrayfirlýsingunni kemur fram að um 16% jarðarbúa (um 1,3 milljarðar manna) búa við verulega fötlun. Að taka mið af fötlun við þróun gervigreindar er mannréttindamál en getur einnig haft jákvæð efnahagsleg áhrif.

Þátttaka fatlaðs fólks í tækniþróun skiptir sköpun þegar kemur að því að búa til, setja reglur um eða leggja mat á gervigreindartól.

Gervigreind getur aðeins orðið árangursrík fyrir fatlað fólk ef öll kerfi og ferlar eru aðgengilegir og slíkt aðgengi næst aðeins með beinni þátttöku fatlaðs fólks í þróunarvinnunni.

Nota má gervigreind til að auka aðgengi að upplýsingum, bæta félags- og heilbrigðisþjónustu og stuðla að þróun hjálpartækja á borð við raddgreiningu, skjástækkara, heyrnartæki eða hjólastóla.

Hún getur jafnframt stuðlað að því að fatlað fólk geti nýtt hæfileika sína til fulls á vinnumarkaði eða hjálpað þeim sem standa utan vinnumarkaðar að finna atvinnu.

Við þróun nýrrar tækni verður að tryggja að enginn verði skilinni eftir

Lubna Jaffery, menningar- og jafnréttisráðherra, Noregi
Aðstoð við gerð þessarar greinar: Marie Sjölind, Norrænu velferðarmiðstöðinni
Tengiliður