Aukinn vindur í seglin fyrir stafrænar norrænar lausnir

Vinna við að tengja saman mismunandi stafrænar þjónustur á Norðurlöndum hefur staðið yfir lengi en árangurinn hefur látið á sér standa. Í desember 2021 óskaði Norðurlandaráð eftir upplýsingum um stöð vinnunnar við samnorrænt kerfi fyrir rafræna auðkenningu (e-ID). Þingmennirnir fengu þau svör frá norrænu ríkisstjórnunum að slík lausn væri að svo stöddu ekki framkvæmanleg. Ástæðan var sú að á Íslandi og í Finnlandi voru ekki til staðar þeir tæknilegu innviðir sem til þarf til að skiptast á innskráningum á milli landa eða rafrænar auðkenningarlausnir sem standast kröfur eIDAS.

Tveimur árum síðar, í september 2023, fékk norræna hagvaxtar- og þróunarnefndin nýjar upplýsingar um stöðuna frá Norrænu ráðherranefndinni. Þá var svarið að búist væri við því að vinna hæfist við að innleiða nauðsynlegar tæknilausnir á Íslandi og í Finnlandi á síðasta ársfjórðungi 2023, það er að segja fyrir einu ári. Truls Vasvik, norskur fulltrúi flokkahóps jafnaðarmanna í nefndinni, lýsir stöðunni með eftirfarandi hætti:

„Þetta kemur manni fyrir sjónir sem eyðimerkurganga og í dag sjáum við að Norðurlönd eru að tapa því stafræna forskoti sem við eitt sinn höfðum. Það kemur niður á samkeppnishæfni okkar og skapar óþarfar stjórnsýsluhindranir fyrir bæði almenning og fyrirtæki,“ segir Vasvik.

Mikil áhersla er lögð á þetta mál hjá bæði norrænu hagvaxtar- og þróunarnefndinni og Stjórnsýsluhindranahópnum. Truls Vaksvik var því óþreyjufullur þegar hann spurði samstarfsráðherrana um stöðuna núna. Willum Þór Þórsson, samstarfsráðherra á Íslandi, var fyrir svörum.

„Ég verð að viðurkenna að ég er ekki mjög vel inni í þessu máli. Ég veit þó að við vinnum að stafrænni þróun á öllum sviðum. Miðað við það sem ég hef lesið í skjölum og heyrt á þeim fundum sem við höfum átt leggjum við, rétt eins og þið, mikla áherslu á að hraða þessum málum eins og hægt er. Ég er sannfærður um að í því liggi lykillinn að vinnunni að afnámi stjórnsýsluhindrana,“ sagði Willum Þór Þórsson.

Stafrænar lausnir þvert á landamæri, eða skortur á þeim, hefur verið mikill Þrándur í götu vinnunnar við að uppfylla framtíðarsýn forsætisráðherranna.

Samkvæmt nýrri áætlun um frjálsa för á Norðurlöndum eiga samstarfsráðherrarnir með reglulegu millibili að taka afstöðu til þess hvaða stóru vandamálum stjórnvöld eiga að vinna að því að leysa. Hafi svar íslenska samstarfsráðherrans verið óljóst taka norrænu forsætisráðherrarnir af allan vafa í yfirlýsingu sem þeir samþykktu á fundi sínum í Reykjavík. Þar heita þeir því að taka ábyrgð á því að efla samstarfið um stafrænar lausnir þvert á Norðurlönd. Í yfirlýsingunni segjast forsætisráðherrarnir munu:

• Bæta stafræna innviði þvert á landamæri og tengingu á milli viðeigandi innviða í löndunum til þess að styðja við frjálsa för fólks, vara, þjónustu, fjármagns og gagna á svæðinu.
• Tryggja að viðeigandi yfirvöld í löndunum grípi til nauðsynlegra aðgerða til þess að gera kleift að sannprófa kennsl þvert á landamærin í samræmi við endurskoðaða eIDAS-tilskipun.
• Greina og afnema viðvarandi stjórnsýsluhindranir, bæði lagalegar og tæknilegar til þess að gera upplýsingaskipti á milli atvinnu- og þjóðskráa möguleg.
• Vinna marghliða samning á milli landanna sem eykur nákvæmni, sveigjanleika og öryggi í sannprófun kennsla á einstaklingum þvert á landamæri á svæðinu í samræmi við núverandi og framtíðarreglur ESB svo sem stofnun European Digital Identity Framework.

Nú þegar norrænu forsætisráðherrarnir hafa með svo skýrum hætti tekið ábyrgð á stafrænni þróun Norðurlanda vonar Truls Vasvik að eyðimerkurgöngunni sé lokið.

„Það er ánægjulegt hversu afdráttarlausir forsætisráðherrarnir eru um ábyrgð sína og metnað varðandi stafrænar norrænar lausnir. Þetta kallar á samstarf þvert á svið og landamæri og því skiptir sköpum að forsætisráðherrarnir taki stjórnina til þess að allir hlutaðeigandi rói í sömu átt. Við hjá Norðurlandaráði munum fylgjast grannt með gangi mála sem uppbyggilegir varðhundar og samstarfsaðilar á næstunni,“ segir Vasvik að lokum.