Ofþyngd eykst og mataræði versnar – ný norræn eftirlitsgögn sýna fram á þróun sem veldur áhyggjum á Íslandi
Skýrslan Norrænt eftirlit (NORMO 2025) gefur stöðumynd af hegðun og heilsu Norðurlandabúa. Sú mynd er áhyggjuefni: 56% fullorðinna og eitt af hverjum fimm börnum eru í ofþyngd eða með offitu.
„Við erum á leiðinni að verða kyrrsetufólk á Norðurlöndum í ofþyngd, sem eyðir of miklum tíma fyrir framan skjái á sama tíma og við neytum óhollrar og ósjálfbærrar fæðu,“ segir Karen Ellemann, framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar.
Neysla ávaxta, grænmetis og heilkorns hefur minnkað en neysla matar sem inniheldur mikinn sykur fer vaxandi.
Skýrslan varpar ljósi á ýmiskonar þróun sem greina má í öllum norrænu löndunum. Neysla ávaxta, grænmetis og heilkorns hefur minnkað en neysla matar sem inniheldur mikinn sykur fer vaxandi. Auk þess hefur neysla orkudrykkja tvöfaldast síðastliðinn áratug, sem getur leitt til svefnvandamála, geðrænna vandamála og erfileika við einbeitingu.
Félagslegur ójöfnuður kemur sem fyrr fram í neysluvenjum. Skýrslan sýnir verra mataræði og aukna ofþyngd og offitu meðal hópa með minni menntun í öllum norrænu löndunum.
Sisse Fagt, sérfræðingur hjá Tækniháskóla Danmerkur, leiddi vinnuna við NORMO 2025.
„Það er alvarlegt að við sjáum þróun í átt að verri matarvenjum og aukinni ofþyngd. Mín von er að NORMO 2025 geti beint kastljósinu að þeim sviðum þar sem ráðamenn þurfa að taka til aðgerða,“ segir Sisse um nýjustu niðurstöðurnar í NORMO 2025.
Mín von er að NORMO 2025 geti beint kastljósinu að þeim sviðum þar sem ráðamenn þurfa að taka til aðgerða.
Norrænar aðgerðir í þágu breytinga
Norræna ráðherranefndin hefur hafið ýmsar aðgerðir til að breyta þessari þróun. NORMO 2025 er hluti af eftirfylgni við Norrænar næringarráðleggingar 2023 (NNR2023), sem er norrænt flaggskipsverkefni og grundvöllur viðmiða og næringarráðlegginga Norðurlanda og Eystrasaltsríkja. Einnig verður ráðist í mikið átak árið 2026 við að minnka neyslu ungmenna á koffínríkjum drykkjum.
„Ráðherrarnir á sviðum heilbrigðis- og matvælamála hafa sett fram skýr markmið um bætta lýðheilsu á Norðurlöndum og sjálfbæra og heilnæma neyslu matvæla,“ segir Karen Ellemann.
Helstu niðurstöður skýrslunnar
• Neysla ávaxta, grænmetis og heilkorns hefur minnkað en neysla matar sem inniheldur mikinn sykur fer vaxandi.
• 56% fullorðinna og 1 af hverjum 5 börnum eru í ofþyngd eða með offitu, sem er aukning frá árinu 2014.
• Neysla orkudrykkja hefur meira en tvöfaldast síðastliðinn áratug, sérstaklega meðal ungs fullorðins fólks.
• Áfengisneysla og notkun tóbaks og nikótínvara hefur haldist stöðug en er þó enn mikil.
• Allt að þriðjungur fullorðinna á Norðurlöndum fer ekki eftir ráðleggingum um hreyfingu.
• Félagslegur ójöfnuður kemur sem fyrr fram í neysluvenjum. Einstaklingar með minni menntun greina frá verra mataræði, aukinni ofþyngd og offitu og meiri notkun nikótíns og áfengis miðað við einstaklinga með meiri menntun.
