Samstarf um að auka lestraráhuga

Lestri og lesskilningi barna og ungmenna fer hrakandi alls staðar á Norðurlöndum. Þetta ekki einungis málefni skólanna því norrænu menningarmálaráðherrunum er einnig umhugað um það.  

„Hrakandi lesskilningur er vandamál bæði fyrir einstaklinga og samfélagið í heild. Allir kimar samfélagsins eru háðir því að les- og ritfærni íbúanna sé góð. Hún er grundvöllurinn að heilbrigðu lýðræði og vel heppnaðri aðlögun, virkum vinnumarkaði og samkeppnishæfu atvinnulífi, segir menningarmálaráðherra Svíþjóðar, Parisa Liljestrand. 

Svíþjóð valdi á formennskuári sínu í Norrænu ráðherranefndinni 2024 þemað „Læs Norðurlönd“ til að einblína á að efla læsi og lestraráhuga barna og ungmenna. Á fundi ráðherranefndarinnar um menningarmál 30. október í Reykjavík fóru fram þemaumræður um lestrarörvandi aðgerðir fyrir ungmenni í tengslum við félagslegar og efnahagslegar áskoranir, í framhaldi af málþingi formennskunnar á bókamessunni í Gautaborg um lestur á Norðurlöndum. 

„Félagslegur og efnahagslegur bakgrunnur hefur áhrif á lærdóm og jafnvel tækifæri til að mennta sig frekar. Öll börn eiga að fá sömu tækifæri til að komast áfram í lífinu,“ segir Sari Multala, vísinda- og menningarmálaráðherra Finnlands.

Finnland gegnir formennsku árið 2025 með slagorðinu „sameinuð og sterk Norðurlönd“. Börn og ungmenni eru eitt af forgangsatriðunum í formennskuáætluninni.

Úttekt sem gerð var fyrir Norrænu ráðherranefndina undir formennsku Svíþjóðar sýnir að öll norrænu löndin vinna að því að fá fleiri börn til að lesa meira og betur. Svíþjóð, Noregur og Finnland leggja til dæmis áherslu á bókasöfn. Mörg landanna styðja einnig við sérstakrar lestraráætlanir.  

„Lestur þarf að vera sjálfsagður hluti af hversdagslífi fjölskyldunnar. Ég vildi að fleiri foreldrar gæfu sér tíma til að lesa upphátt eða lesa með börnunum sínum. Að við gefum skjánum hvíld og hjálpumst að við að opna fyrir börnunum heim bókanna og um leið ímyndunaraflið, endurþekkingu og stóru spurningarnar í lífinu. Ég trúi því að ef okkur tekst að vekja upp lestraráhuga hjá börnum og ungmennum komi lesskilningurinn af sjálfu sér,“ segir Liljestrand. 

„Sommarnatt“, „meri/havet“ „kjærleik“, „gosa“, „von/hoppp“ og „frælsi/frihet“. Þessi orð urðu fyrir valinu þegar Liljestrand og Multala ásamt kollegum þeirra frá Íslandi, Noregi, Færeyjum og Álandseyjum fengu þá áskorun að skrifa niður sitt uppáhaldsorð á Norðurlandamáli og hengja upp í tré. Börn og ungmenni fá síðan að gera slíkt hið sama í Norræna húsinu í Reykjavík og öll verða orðin síðan tekin saman í orðaský.

„Ég valdi „havet“ því það lýsir frelsi – og því hafið sameinar okkur í norrænu löndunum,“ segir Sari Multala. 

Ráðherrarnir fengu einnig að bera annað tré augum í Norræna húsinu. Sýningin „Tréð“ skoðar tré sem hugtak í barnabókum. Efnið á sýningunni kemur úr verkefninu Norræni bókaormurinn sem fjármagnað er af Norrænu ráðherranefndinni.

Norræni bókaormurinn skapar kennslufræðilegar leiðbeiningar fyrir myndabækur frá öllum norrænu löndunum – ókeypis og á öllum Norðurlandamálum. Efnið má nota ókeypis sem grundvöll samræðna um bækur, hvort sem er í skóla, á bókasafni og í sófanum heima. Markhópurinn er fullorðnir sem lesa myndabækur fyrir börn á aldrinum 0–12 ára. 

Í skýrslu eftirfylgnirannsóknar kemur fram að aðferðin skapar snertiflöt við bókmenntir norrænu landanna snemma á ævinni og er vel til fallin til þess að auka lestraráhuga barna.

Á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar er einnig áætlun um almennari stuðning við þátttöku barna og ungmenna í menningar- og tungumálasamstarfinu. Eitt dæmi er Volt – menningar- og tungumálaáætlun sem styrkir verkefni sem börn og allt að 25 ára gömul ungmenni eiga frumkvæði að eða taka þátt í. Áætlunin var upphaflega sett á laggirnar sem tilraunaverkefni árið 2017 en árið 2025 verður hún að fastri áætlun með 2 milljón da.kr. árlegri fjárveitingu. Norræna menningargáttin hefur umsjón með áætluninni fyrir hönd Norrænu ráðherranefndarinnar.

Í nýrri samstarfsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar um menningarmál fyrir árið 2025 er mikil áhersla lögð á að þekking barna og ungmenna á og aðgangur að norrænni menningu, menningararfi og tungumálum stuðlar að samheldni og velferð. Í áframhaldandi samstarfi um tungumálastefnu er mikilvægt að standa vörð um minni tungumálin á Norðurlöndum, þróa máltækni og bæta menningar- og tungumálaskilning barna og ungmenna.