Norræna velferðarnefndin heldur áfram að vinna gegn morðum í nánum samböndum á Norðurlöndum
Norðurlandaráð hefur um árabil beint sjónum að hinu alvarlega viðfangsefni sem morð og ofbeldi í nánum samböndum er á kvennaráðstefnu SÞ, The Commission on the Status of Women (CSW). Á myndinni eru formaður og varaformaður norrænu velferðarnefndarinnar, Eva Lindh (vinstra megin) og Tone Wilhelmsen Trøen (hægra megin) á ráðstefnunni 2024.
Tölurnar eru dapurlegar og sýna að þótt Norðurlönd standi framarlega samkvæmt jafnréttisvísum er ofbeldi gagnvart konum og morð í nánum samböndum alvarleg og samnorræn áskorun. Norræna velferðarnefndin hefur unnið að því í meira en tvö ár að tryggja betri og samræmdari aðgerðir á milli norrænu landanna til að fyrirbyggja og berjast gegn ofbeldi og morðum í nánum samböndum.
Nú hyggjast norrænu dómsmálaráðherrarnir fylgja eftir tilmælum Norðurlandaráðs um að hrinda í framkvæmd aðgerðum sem gera það kleift að fylgjast með og rannsaka morð í nánum samböndum á norrænum grundvelli.
„Það er ánægjulegt að við í Norðurlandaráði höfum náð þessu í gegn og við munum fylgja málinu eftir til að tryggja að þetta verði í raun að öflugum og samnorrænum aðgerðum gegn ofbeldi og morðum í nánum samböndum,“ segir Tone Wilhelmsen Trøen, varaformaður norrænu velferðarnefndarinnar.
Með sameiginlegri þekkingu getum við betur komið í veg fyrir og barist gegn morðum í nánum samböndum
Í lok árs 2023 beindi Norðurlandaráð þeim tilmælum til norrænu ríkisstjórnanna að hefja vinnu við að samræma skilgreiningar og talnagögn um morð í nánum samböndum á Norðurlöndum. Svar norrænu ríkisstjórnanna var að það væri ekki hægt, þar sem slíkt myndi rjúfa tímaröðina í innlendum talnagögnum.
„Því miður hafa Norðurlöndin svipaða sögu að segja í þessum efnum. Þess vegna væri skynsamlegt að taka höndum saman um sameiginlegar skilgreiningar, betri gagnagrunn, miðlun reynslu og ekki síst aukinn pólitískan vilja til aðgerða,“ segir Tone Wilhelmsen Trøen sem hefur fylgt tillögunni eftir allt frá upphafi.
Í kjölfar svarsins frá ríkisstjórnunum óskaði norræna velferðarnefndin eftir ítarlegri lýsingu á erfiðleikum við að samræma skilgreiningar og talnagögn um morð í nánum samböndum á Norðurlöndum til að varpa ljósi á það til hvaða aðgerða væri hægt að grípa til þess að koma upp samanburðarhæfum talnagögnum fyrir svæðið. Nefndin ákvað því í apríl 2024 að efna til pólitísks samráðsferlis með norrænu dómsmálaráðherrunum.
Tillaga um að nota European Homicide Monitor
Nýlega fór hið pólitíska samráð fram ásamt Leenu Meri, dómsmálaráðherra Finnlands, á fundum Norðurlandaráðs í norska Stórþinginu. Þar lagði finnski ráðherrann fram tillögu að því hvernig fylgja mætti eftir tilmælum nefndarinnar.
Tillagan felst í því að nýta greiningarumgjörðina European Homicide Monitor (EHM), sem að sögn ráðherrans gerir það kleift að fylgjast með og rannsaka morð í nánum samböndum á samnorrænum grundvelli, án þess að það raski innlendri tölfræði í löndunum. Þannig gæti hvert land fyrir sig haldið tímaröðinni í tölfræðiupplýsingum sínum um leið og til yrðu samanburðarhæf gögn í samræmi við tilmæli Norðurlandaráðs.
Næsta skref felst í því að embættismannanefndin um löggjafarsamstarf (EK-JUST) mun taka afstöðu til tiltekins verkefnis sem hefur stuðning Norrænu ráðherranefndarinnar (MR-JUST), þar sem kannað verður annars vegar hvernig notkun EHM muni stuðla að því að uppfylla markmiðið um að fá yfirlit yfir ofbeldi í nánum samböndum á Norðurlöndum og hins vegar hvernig best sé að innleiða EHM.
Það er ánægjulegt að við í Norðurlandaráði höfum náð þessu í gegn og við munum fylgja málinu eftir til að tryggja að þetta verði í raun að öflugum og samnorrænum aðgerðum gegn ofbeldi og morðum í nánum samböndum. Þegar öllu er á botninn hvolft snýst þetta um það grundvallaratriði að heimilið eigi að vera öruggur staður. Þegar svo er ekki ristir það djúpt og það að ofbeldi og ógn endi með morði er harmleikur sem ekki á að fá að eiga sér stað.
Vinnan heldur áfram
Í framhaldinu spurði nefndin ráðherrann út í stofnun samnorrænnar nefndar um málefnið. Ráðherrann hafði ekki rætt það við norrænu löndin en tók vel í tillöguna.
Nefndin mun áfram fylgja málinu eftir, bæði hvað varðar þróun sameiginlegs norræns EHM-kerfis og jákvæða afstöðu ráðherrans til tillögunnar um samnorræna nefnd.
Morð er alvarlegasta birtingarmynd ofbeldis í nánum samböndum. Við skuldum fórnarlömbum og aðstandendum þeirra það að við drögum lærdóm af hverju einasta tilfelli og að okkar mati getur samnorræn nefnd um morð í nánum samböndum stuðlað að nýrri þekkingu og betri forvörnum. Það er því mjög ánægjulegt að ráðherrann hafi tekið vel í tillögu okkar og við munum fylgja því eftir af krafti.
Bakgrunnur
Vinnan hófst í september 2022 þegar flokkahópur hægrimanna lagði fram þingmannatillögu um sameiginlegar aðgerðir á Norðurlöndum til að auka þekkingu til að koma í veg fyrir og berjast gegn morðum í nánum samböndum. Í kjölfar tillögunnar samþykkti Norðurlandaráð tilmælin til norrænu ríkisstjórnanna um sameiginlega skilgreiningu og talnagögn árið 2023.
Ríkisstjórnirnar svöruðu því að ekki væri unnt að uppfylla þetta, einkum vegna þess að sameiginlegar skilgreiningar hefðu í för með sér rof á innlendum tímalínum og því yrði erfitt að fylgjast með þróuninni. Nefndin sætti sig ekki við þá röksemdafærslu og átti því frumkvæði að pólitísku samráði til að fá nánari skýringar á svarinu, sem skilaði því að nú hafa ráðherrarnir lagt fram aðra tillögu.
Tillagan, sem gengur út á að nota European Homicide Monitor, var lögð fram í samstarfi allra norrænu landanna. Norrænu dómsmálaráðherrarnir starfa innan ramma Norrænu ráðherranefndarinnar (MR-JUST) og finnski dómsmálaráðherrann tók þátt í pólitísku samráði við Norðurlandaráð fyrir hönd allra norrænu dómsmálaráðherranna.
