Nánari upplýsingar um útgefin rit

Billede af forskellige publikationer udgivet af Nordisk Ministerråd

Billede af forskellige publikationer udgivet af Nordisk Ministerråd

Ljósmyndari
norden.org
Efni og niðurstöður sem verða til í norrænni samvinnu eru birtar í útgáfum Norrænu ráðherranefndarinnar. Útgáfurnar eru skýrslur byggðar á vísindalegum rannsóknum og pólitísk stefnumörkun, rammaáætlanir, framkvæmdaáætlanir, ársskýrslur, fjárhagsáætlanir en einnig umræðubækur, tölulegar upplýsingar og áhugaverðar útgáfur um Norðurlöndin almennt. Norræna ráðherranefndin gefur árlega út um 180 rit.

Hægt er að hlaða niður öllum útgefnum ritum sem fjármögnuð eru af Norrænu ráðherranefndinni endurgjaldslaust í samræmi við stefnuna um opið aðgengi. Opið aðgengi, eða Open Access, þýðir að hver og einn hefur óhindraðan aðgang að stafrænni útgáfu hvers útgefins rits. 

„Norrænu ráðherranefndinni er verulega umhugað um uppbyggingu þekkingar í víðum skilningi gegnum verkefni sín og stofnanir. Með Open Access gerum við hina miklu þekkingu sem verður til á okkar vegum aðgengilega öllum og leggjum með því okkar af mörkum til þess að undirbyggja áframhaldandi nýsköpun bæði innan og utan norræns samstarfs.“ 

Dagfinn Høybråten, framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar

Tilskipun Norrænu ráðherranefndarinnar um opið aðgengi hefur ekki áhrif á höfundarrétt þeirra rita sem tilskipunin nær til. Norræna ráðherranefndin á fullan höfundarrétt á öllum útgáfum sínum. 

Tilskipun Norrænu ráðherranefndarinnar um opið aðgengi

1.1 Inngangur

Norræna ráðherranefndin er samstarf milli ríkisstjórna Norðurlandanna sem fjármagnað er af opinberu fé (www.norden.org). Þess vegna er opinbert aðgengi að öllu rituðu efni sem er gefið út eða fjármagnað af Norrænu ráðherranefndinni – til gagns fyrir Norðurlönd og alþjóðasamfélagið. Opið aðgengi felur í sér að útgáfur eru tiltækar á rafrænu formi á Internetinu, endurgjaldslaust og með lágmarkstakmörkunum varðandi notkun.

Eindregið er mælt með að höfundarréttarleyfum sé þannig háttað að hvatt sé til dreifingar, notkunar og endurnotkunar á útgáfum Norrænu ráðherranefndarinnar. Sá skilmáli fylgir þó leyfinu að vísað sé til upprunalegu útgáfunnar. Mælst er til þess að í tilvísunum sé notað Creative Commons (CC-BY).  

Fyrsta skref Norrænu ráðherranefndarinnar er að kynna tilskipun um opið aðgengi sem tekur til allrar skriflegrar útgáfu á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar frá 1. júní 2014. Tilskipunin og árangur hennar verður metin árlega af Norrænu ráðherranefndinni.

Með öðru skrefi sem áætlað er að stíga á árinu 2014 verður hið opna aðgengi þróað frekar og einnig látið taka til alls ritaðs útgefins efnis sem er fjármagnað að öllu leyti eða að hluta af Norrænu ráðherranefndinni eða með samningum ráðherranefndarinnar.  

1.2 Tilskipun

Allt ritað efni sem útgefið er af Norrænu ráðherranefndinni skal frá útgáfudegi vera í opnu aðgengi á rafrænu formi (beint opið aðgengi). Þetta felur í sér að þessar útgáfur skulu varðveittar sem textaskrár með þeim lýsandi upplýsingum (metadata) sem krafist er vegna gagnavörslu Norrænu ráðherranefndar. Gagnavörslu Norrænu ráðherranefndarinnar (http://norden.diva-portal.org) er stýrt og hún rekin af bókasafni Uppsalaháskóla. Áskildar lýsandi upplýsingar eru tilgreindar í viðmiðunarreglum á www.norden.org/openaccess. Trygging gæða gagna og að ekkert vanti í þau eru á ábyrgð þess aðila á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar sem afhendir þau til gagnavörslu. Sterklega er mælt með því að útgáfur uppfylli skilyrði um að vera aðgengilegar fólki með sjónskerðingu eða lestrarörðugleika.

Mælt er með því að allt ritað efni sem gefið er út af Norrænu ráðherranefndinni sé gefið út með Crative Commons leyfi, helst CC-BY eða CC-BY SA. Skilgreiningar er að finna á www.creativecommons.org. Norræna ráðherranefndin heldur alltaf réttinum vegna þeirrar rituðu útgáfu sem varðveitt er í gagnavörslu Norrænu ráðherranefndarinnar, jafnvel þótt útgáfurnar séu einnig birtar af utanaðkomandi útgefendum. Ef útgáfan er einnig birt á vegum utanaðkomandi útgefanda (t.d. sem bók eða í rannsóknartímarit) verður sú tilvísun að vera skráð í gagnavörslu Norrænu ráðherranefndarinnar.

Kaupmannahöfn, 29. janúar 2014, Dagfinn Høybråten, framkvæmdastjóri

Viðtal við Dagfinn Høybråten, framkvæmdastjóra Norrænu ráðherranefndarinnar um opið aðgengi

NordPub útgáfuveita

Creative Commons

Hvers vegna opið aðgengi?

Margar ástæður eru fyrir því að velja opið aðgengi í útgáfumálum. Eftirfarandi fjórar ástæður eiga sérstaklega við hjá Norrænu ráðherranefndinni:

1. Norræna ráðherranefndin er fjármögnuð með skattfé og niðurstöður sem gefnar eru út af Norrænu ráðherraherranefndinni eiga að vera aðgengilegar skattgreiðendum án þess að sérstaklega sé greitt fyrir það.

2. Opið aðgengi styður norræn gildi svo sem lýðræði, jafnrétti og gegnsæi.

3. Opið aðgengi eykur aðgengi að ritum Norrænu ráðherranefndarinnar. Til dæmis getur aðgengi fólks sem á í lestrarörðugleikum eða er sjónskert verið betra vegna þess að útgáfur í opnu aðgengi eru ekki varðar af DRM sem er forrit sem getur haft slæm áhrif á vélrænan upplestur.

4. Opið aðgengi opnar á mun fleiri dreifingarleiðir sem veitir meiri sýnileika og betri dreifingu á útgáfum Norrænu ráðherranefndarinnar.  

NordPub útgáfuvettvangurinn

Útgáfuvettvangur Norrænu ráðherranefndarinnar nefnist NordPub. Á NordPub má hlaða útgefnu efni niður ókeypis og hægt er að panta þar öll form útgáfunnar sem til eru. Flestar útgáfur eru bæði til á PDF-formi og EPUB og hluti er einnig til prentaður. Ef prentaðar útgáfur eru fyrir hendi er hægt að panta þær gegnum vefverslunina á NordPub. Greiða þarf fyrir prentaða útgáfu rita,

Á útgáfuvettvanginum er að finna útgefið efni frá skrifstofu Norrænu ráðherranefndarinnar, NordForsk, Nordisk Innovation, Norrænum orkurannsóknum (NEF), Nordicom, Norræna lýðheilsuskólanum (NHV), Nordregio, Norrænu velferðarmiðstöðinni og fleiri norrænum aðilum.

Útgáfuvettvangurinn er staðsettur á svo kölluðum DiVA-vettvangi. DiVA er samstarfsnet 35 háskóla og stofnana (aðallega í Svíþjóð). Það er rekið af háskólabókasafninu í Uppsölum sem annast uppfærslur eftir því sem þær berast og þróunarverkefni til lengri tíma.

– Hér má skoða NordPub: www.norden.org/nordpub

Útgáfuform og dreifingarleiðir

Ritin eru alltaf gefin út stafrænt á PDF- og EPUB-formi. Allar TemaNord skýrslur eru gefnar út á PDF/UA-formi sem tryggir aðgengi fyrir alla – einnig fólk með sjónskerðingu. Norræna ráðherranefndin vinnur markvisst með aðgengileg PDF-skjöl út frá þeirri stefnu að allir notendur skulu eiga aðgang að upplýsingunum. Aðgengilegt PDF-skjal þýðir í stuttu máli að stafræn uppbygging skjalsins sé þannig að hægt sé að lesa það vélrænt. 

Einnig eru allar útgáfur gerðar aðgengilegar í Crossref. 

CrossMark er fjölþætt útgáfuverkefni sem veitir lesandanum staðlað viðmót svo hann geti alltaf nálgast nýjustu útgáfu efnis. Með því að nota CrossMark-merkið skuldbindur útgefandi sig til þess að uppfæra innihald hins útgefna efnis og til þess að tilkynna lesendum um breytingar þegar þær verða. Þegar smellt er á CrossMark-merkið kemur staða skjalsins fram og hugsanlega frekari útgáfuupplýsingar sem því tengjast..”

Nánari upplýsingar um Crossref

Nánari upplýsingar um CrossMark