Nánari upplýsingar um útgefin rit

Billede af forskellige publikationer udgivet af Nordisk Ministerråd

Billede af forskellige publikationer udgivet af Nordisk Ministerråd

Ljósmyndari
norden.org
Efni og niðurstöður sem verða til í norrænni samvinnu er birt í útgáfum Norrænu ráðherranefndarinnar. Útgáfurnar eru skýrslur byggðar á vísindalegum rannsóknum og pólitísk stefnumörkun, rammaáætlanir, framkvæmdaáætlanir, ársskýrslur, fjárhagsáætlanir en einnig umræðubækur, tölulegar upplýsingar og áhugaverðar útgáfur um Norðurlöndin almennt. Norræna ráðherranefndin gefur árlega út um 180 rit.

Hægt er að hlaða niður öllum útgefnum ritum sem fjármögnuð eru af Norrænu ráðherranefndinni endurgjaldslaust í samræmi við stefnuna um opið aðgengi. Opið aðgengi, eða Open Access, þýðir að hver og einn hefur óhindraðan aðgang að stafrænni útgáfu hvers útgefins rits. 

Norræna ráðherranefndin lætur sig verulega varða uppbyggingu þekkingar í víðum skilningi gegnum verkefni sín og stofnanir. Með Open Access gerum við hina miklu þekkingu sem verður til á okkar vegum aðgengilega öllum og leggjum með því okkar af mörkum til þess að undirbyggja áframhaldandi nýsköpun bæði innan og utan norræns samstarfs.

Dagfinn Høybråten, framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar

Tilskipun Norrænu ráðherranefndarinnar um opið aðgengi hefur ekki áhrif á höfundarrétt þeirra rita sem tilskipunin nær til. Norræna ráðherranefndin á fullan höfundarrétt á öllum útgáfum sínum. 

Tilskipun Norrænu ráðherranefndarinnar um opið aðgengi

1.1 Inngangur

Norræna ráðherranefndin er samstarf milli ríkisstjórna Norðurlandanna sem fjármagnað er af opinberu fé (www.norden.org). Þess vegna er opinbert aðgengi að öllu rituðu efni sem er gefið út eða fjármagnað af Norrænu ráðherranefndinni – til gagns fyrir Norðurlönd og alþjóðasamfélagið. Opið aðgengi felur í sér að útgáfur eru tiltækar á rafrænu formi á Internetinu, endurgjaldslaust og með lágmarkstakmörkunum varðandi notkun.

Eindregið er mælt með að höfundarréttarleyfum sé þannig háttað að hvatt sé til dreifingar, notkunar og endurnotkunar á útgáfum Norrænu ráðherranefndarinnar. Sá skilmáli fylgir þó leyfinu að vísað sé til upprunalegu útgáfunnar. Mælst er til þess að í tilvísunum sé notað Creative Commons (CC-BY).

Fyrsta skref Norrænu ráðherranefndarinnar er að kynna tilskipun um opið aðgengi sem tekur til allrar skriflegrar útgáfu á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar frá 1. júní 2014. Tilskipunin og árangur hennar verður metin árlega af Norrænu ráðherranefndinni.

Með öðru skrefi sem áætlað er að stíga á árinu 2014 verður hið opna aðgengi þróað frekar og einnig látið taka til alls ritaðs útgefins efnis sem er fjármagnað að öllu leyti eða að hluta af Norrænu ráðherranefndinni eða með samningum ráðherranefndarinnar.  

1.2 Tilskipun

Allt ritað efni sem útgefið er af Norrænu ráðherranefndinni skal frá útgáfudegi vera í opnu aðgengi á rafrænu formi (beint opið aðgengi). Þetta felur í sér að slíkar útgáfur skulu varðveittar sem textaskrár með þeim lýsandi upplýsingum (metadata) sem krafist er vegna gagnavörslu Norrænu ráðherranefndar. Gagnavörslu Norrænu ráðherranefndarinnar (http://norden.diva-portal.org) er stýrt og hún rekin af bókasafni Uppsalaháskóla (UUL). Áskildar lýsandi upplýsingar eru tilgreindar í viðmiðunarreglum á www.norden.org/openaccess. Trygging gæða gagna og að ekkert vanti í þau eru á ábyrgð þess aðila á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar sem afhendir þau til gagnavörslu. Sterklega er mælt með því að útgáfur uppfylli skilyrði um að vera aðgengilegar fólki með sjónskerðingu eða lestrarörðugleika.

Mælt er með því að allt ritað efni sem gefið er út af Norrænu ráðherranefndinni sé gefið út með Crative Commons leyfi, helst CC-BY eða CC-BY SA. Skilgreiningar er að finna á www.creativecommons.org. Norræna ráðherranefndin heldur alltaf réttinum vegna þeirrar rituðu útgáfu sem varðveitt er í gagnavörslu Norrænu ráðherranefndarinnar, jafnvel þótt útgáfurnar séu einnig birtar af utanaðkomandi útgefendum. Ef útgáfan er einnig birt á vegum utanaðkomandi útgefanda (t.d. sem bók eða í rannsóknartímarit) verður sú tilvísun að vera skráð í gagnavörslu Norrænu ráðherranefndarinnar.

Kaupmannahöfn, 29. janúar 2014, Dagfinn Høybråten, framkvæmdastjóri

Viðtal við Dagfinn Høybråten framkvæmdastjóra Norrænu ráðherranefndarinnar um opið aðgengi

Gagnavörslu Norrænu ráðherranefndarinnar (http://norden.diva-portal.org)

Creative Commons

Hvers vegna opið aðgengi?

Margar ástæður liggja að baki því að velja opið aðgengi í útgáfustefnu. Eftirfarandi fjórar ástæður hafa einkum ráðið úrslitum um þetta hjá Norrænu ráðherranefndinni.

1. Norræna ráðherranefndin er stofnun sem er fjármögnuð af skattfé. Efni og niðurstöður sem gefnar eru út af Norrænu ráðherranefndinni á því að vera aðgengilegt skattgreiðendum án þess að þeir greiði fyrir það sérstaklega.   2. Norrænu grunngildin svo sem lýðræði, jafnrétti og gegnsæi birtast í opnu aðgengi.   3. Með því að gefa út í opnu aðgengi er veittur betri aðgangur að útgefnu efni frá Norrænu ráðherranefndinni og það felur í sér aukinn aðgang að því. Einnig hefur fólk með lestrarvanda og sjónskert fólk betri aðgang að útgefnu efni Norrænu ráðherranefndarinnar vegna þess að efni í opnu aðgengi er ekki verndað af DRM sem getur haft neikvæð áhrif á vélrænan upplestur.    4. Þá veitir opið aðgengi möguleika á miklu fleiri dreifingarmöguleikum sem hefur í för með sér meiri sýnileika og meiri dreifingu á útgefnu efni Norrænu ráðherranefndarinnar.

Útgáfuvettvangurinn NordPub

Útgáfuvettvangur Norrænu ráðherranefndarinnar nefnist NordPub. Á NordPub má hlaða útgefnu efni niður ókeypis og hægt er að panta þar öll form útgáfunnar sem til eru. Flestar útgáfur eru bæði til á PDF-formi og EPUB og hluti er einnig til prentaður. Prentaðar útgáfur er hægt að panta gegnum vefverslunina á NordPub. Aðeins er greitt burðargjald fyrir ókeypis útgefið efni.

Á útgáfuvettvanginum er að finna útgefið efni frá skrifstofu Norrænu ráðherranefndarinnar, NordForsk, Nordisk Innovation, Norrænum orkurannsóknum (NEF), Nordicom, Norræna lýðheilsuskólanum (NHV), Nordregio, Norrænu velferðarmiðstöðinni og fleiri norrænum aðilum.

Útgáfuvettvangurinn er staðsettur á svo kölluðum DiVA-vettvangi. DiVA er samstarfsnet 35 háskóla og stofnana (aðallega í Svíþjóð). Það er rekið af háskólabókasafninu í Uppsölum sem annast uppfærslur eftir því sem þær berast og þróunarverkefni til lengri tíma.

– Hægt er að heimsækja NordPub hér: www.norden.org/nordpub

Útgáfuform og dreifingarleiðir

Ritin eru alltaf gefin út stafrænt á PDF- og EPUB-formi og sem ISSUU tímarit. Allar TemaNord skýrslur eru gefnar út á PDF/UA-formi sem tryggir aðgengi fyrir alla – einnig fólk með sjónskerðingu. Norræna ráðherranefndin vinnur markvisst með aðgengileg PDF-skjöl út frá þeirri stefnu að allir notendur skulu eiga aðgang að upplýsingunum. Þetta er í samræmi við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og styður tilskipun Norrænu ráðherranefndarinnar um opið aðgengi. Aðgengilegt PDF-skjal þýðir í stuttu máli að stafræn uppbygging skjalsins sé þannig að hægt sé að lesa það vélrænt. 

Einnig eru allar útgáfur gerðar aðgengilegar í Crossref. 

„CrossMark“ er fjölþætt útgáfuverkefni sem veitir lesandanum staðlað viðmót til þess að geta alltaf nálgast þá útgáfu efnis sem gildir á hverjum tíma. Með því að nota CrossMark-merkið skuldbindur „útgefandi“ sig til þess að uppfæra innihald hins útgefna efnis og til þess að tilkynna lesendum um breytingar þegar þær verða. Þegar smellt er á CrossMark-merkið kemur staða skjalsins fram og hugsanlega frekari útgáfuupplýsingar sem því tengjast.

Meira um Crossref

Meira um CrossMark